Cornell Universitesi'nin Ege Dendrokronolojisi Laboratuvari Ege,
Balkanlar, ve Dogu Akdeniz arkeolojik yörelerinden odun ve odun
kömürlerinin analizini yürütür. Dogu Mesopotamya ve kuzeyde Kirim ve
Kafkasya yörelerini içerebilecegimizi henüz bilemiyoruz. Elimizde
Türkiyenin tarih öncesinin Neolitik dönemine kadar birçok dönemi
temsil eden örnekler vardir. Ekim 1999'a kadar gelistirmis
bulundugumuz kronoloji 6500 yildan fazlasini içermektedir.
İyi Örnek Nasıl Belirlenir?
Genellikle meşe, çam, lâdin, gürgen, ardıç, veya sedir örneklerinin 50
veya fazla yıllık halkası olanları, sağlam kronolojisi belirlenmiş
döneme rastlarlarsa, tarihlenebilirler. Mükemmel örnekler 100 veya
fazla halkasi olanlardir. Örnegin büyüklügü degil, halka sayisi
önemlidir. Örnegin, Türkiyenin Orta Tunç Çagi'na rastlayan (Kültepe ve
Acemhöyük), Çevresi 40sm., ve 250'den 430'a kadar çemberi olan yanik
temel tomruklari elimizdedir; ayni kazidan ele geçirdigimiz diger
örneklerin yalniz 4 santimetrelik çap ve sadece 150 yillik halkalari
olmalarina ragmen tarihlenmesi de mümkündür. Eger sizler kazi
yöneticileri olarak, yillik halkalar konusunda, kazi sirasinda karar
veremiyecek durumda iseniz, kazi yörenizde veya laboratuvarimizda
halka sayimini yapabiliriz. Yanmis ve yanmamis odunlarin ölçümünü de
yapabiliriz (yanik odunlarin avantaji çürümemelerindedir). Akilda
tutulmasi gereken nokta birçok örnegin birkaç örnekten çok daha iyi
sonuç verdikleridir. Mümkün oldugunda her tomruktan bir örnek almak
isteriz.
Örnek Nasıl Alınır?
1. İyi durumdaki yanmamis tomruklarinin kazi esnasinda çevreleri iple
sarilir ve bir kesit alinir. Kesiti çevreleyen ipler yapiskan bantla
bir daha sarilir. Bu, kesitin dagilmasini önler. Normal bir arkeolojik
buluntu gibi açikça etiketlenir. Her düsen halka ile bir yilin
kaybedildigi unutulmamalidir!
2. Karbonize veya yari karbonize örnekler için, ip sarilmasi en iyi
stabilizasyon metodudur. Her odun kömürü parçasi iple koruyucu bir
ambalaj içinde bulundurulmalidir. Aksi taktirde, örnek halka
kaybedebilir veya parçalanabilir. Örnek, naylon torbaya koyulmali ve
açikça etiketlenmelidir. Parçanin daha iyi korunabilmesi için pamukla
çevrelenmesi gerekir, bu islem Cornell Laboratuvarina gönderilecek
örnekler için özellikle gereklidir. Kazi sirasinda tomruga
rastlandiginda ortaya çikarilan kismin etrafi temizlenmeli ve tomruk
derhal iple sarilmalidir. Sarilmis kisim elle kirilip tomruktan
ayirilmali ve derhal naylon torbaya konulmalidir. Örnekler günesten
korunmalidir.
3. Sualtindan ve çamurdan çikarilan çok nemli örneklerin kurutulmamasi
sarttir. Böyle bir tomruktan kesilen parçanin derhal naylon torbaya
konulmasi ve torbanin agzi bantla kapatilip hava ile irtibatinin
kesilmesi gerekir. Torbalar sabit mürekkeple etiketlenmeli ve serin
yerde bulundurulmalidir.
4. Yerinden oynatilmamasi gereken odun parçalarindan (mesela
Gordiyon'daki Midas Tümülüsün'deki ahsaplar gibi) artim burgusu
kullanarak 9 milimetre çapinda kalem alabiliriz. Bu sayede odunlara
zarar vermemek mümkündür. Ekibimiz bu hizmeti en iyi sekilde verecek
durumdadir. Fakat kesitler her zaman için kalemlerden daha iyi ölçüm
verir.
