Bölge adını komşu olduğu Akdeniz’den alır. Bölge, yer şekilleri ve bun
bağlı olarak ekonomik özelliklerin farklılığı nedeniyle iki bölüme
ayrılmıştır. Bunlar Antalya ve Adana Bölümü’dür.
Yer şekilleri
Bölgede yüksek dağlar ve platolar geniş alan kaplar.
Dağlar : Bölgenin çatısını oluşturan Toros Dağları, Alp kıvrım
kuşağının ülkemizdeki uzantısıdır. Teke Yarımadası’ndan itibaren
başlayan Toroslar Batı, Orta ve Güneydoğu Toros Dağları adını alarak
Anadolu’nun güneyinde uzanır. Bölgenin doğusunda yükseltisi 3500
metreyi aşan dağlar burada kıyıdan uzaklaşır. İskenderun körfezinin
doğusunda yer alan Amanos Dağları kırılma ile oluşmuş horstlardır.
Ovalar : Adana Bölümü’ndeki Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin oluşturduğu
Çukurova ile Göksu’nun oluşturduğu Silifke Ovası bölgedeki delta
ovalarıdır. Bu bölümde yer alan Amik ve Maraş ovaları ise çöküntü
ovalarıdır. Antalya Bölümü’nde yer alan Acıpayam, Tefenni, Elmalı ve
Göller Yöresi ovaları karstik oluşumlu polyelerdir.
Platolar : Batı ve Orta Toroslar arasında, yüksekliği 2000 metreyi
bulan, Göksu Irmağı ve kollarınca parçalanmış Taşeli Platosu yer alır.
Bölgede kalker taşlar yaygın olduğundan karstik oluşumlar fazladır.
Teke Yarımadası ve Taşeli Platosu karstik oluşumların en sık görüldüğü
alanlardır.
Akarsular ve Göller
Akarsular : Antalya Bölümü’nde Dalaman, Aksu, Köprüçayı ve Manavgat
çayları, Adana Bölümü’nde ise Göksu, Seyhan, Ceyhan ve Asi ırmakları
Akdeniz’e dökülen önemli akarsulardır. Akarsuların rejimleri
düzensizdir. En çok suyu kış aylarında taşıyan akarsuların, yaz
aylarında yağış azalması ve sıcaklık nedeniyle suları çekilir.
Göller : Göl oluşumları bakımından zengin olan bölgenin önemli gölleri
Antalya Bölümü’ndedir. Dağlar arasındaki çukurluklarda, tektonik
oluşumlu Beyşehir, Eğirdir, Burdur, Acıgöl, Suğla Gölü gibi büyük
göller yer alır. Buraya Göller Yöresi denir. Beyşehir ve Eğirdir’in
yer altı kaynaklarıyla denize bağlantısı olduğundan suları tatlıdır.
Teke Yarımadası’ndaki Kovada, Salda, Yarışlı, Elmalı ve Ketsel karstik
oluşumlu küçük göllerdir. Köyceğiz Gölü alüvyal set gölüdür.
İklim
Bölgenin kıyı kesiminde Akdeniz iklimi görülür. Yazlar sıcak ve kurak,
kışlar ılık ve yağışlıdır. Yıllık ortalama yağış miktarı 750-1000 mm
kadardır. Subtropikal yüksek basıncın etkisi nedeniyle yaz kuraklığı
şiddetlidir. Toroslar’ın İç Anadolu’dan gelen soğuk hava kütlelerini
engellemesi, enlem ve denizellik özelliği nedeniyle kış mevsiminin en
ılıman geçtiği bölgedir. Antalya Bölümü’ndeki Göller Yöresi’nde iklim
değişir ve karasala dönüşür. Bu bölümde yağışlar azalıp, sıcaklık
farkları artar.
Doğal Bitki Örtüsü
Doğal bitki örtüsü Akdeniz iklimine ve yaz kuraklığına uyumlu, her
zaman yeşil kalabilen, sert yapraklı, bodur bitki topluluğu olan
makidir. Kıyıdan itibaren 700-800 metrelere kadar görülebilen maki
topluluğu içinde zeytin, mersin, keçiboynuzu, defne, zakkum, sandal ve
kocayemiş gibi ağaçlar bulunur. Daha yüksek kesimlerde kuraklığa
uyumlu kızılçam, toros sediri ve karaçam türlerinden oluşan iğne
yapraklı ormanlara geçilir. Bölge orman bakımından Karadeniz
Bölgesi’nden sonra ikinci sırayı alır. Torosların içe dönük yamaçları
ile Göller Yöresi’nde ormanlar seyrekleşir 2000 m yükseltiden sonra
dağ çayırları başlar.
Nüfus ve Yerleşme
Bölge genişliğine oranla çok az nüfuslanmıştır. Çünkü Toros Dağları ve
karstik arazi geniş yer kaplar. Nüfus daha çok kıy ovalarında ve
Göller Yöresi’nde toplanmıştır. Adana Bölümü’nde nüfus daha fazla
olup, bu bölümdeki Çukurova ve Amik ovaları Türkiye’nin en yoğun
nüfuslu yerlerindendir. Nedeni tarım arazisinin geniş olması ve ulaşım
kolaylığıdır. Ayrıca Adana Bölümü’nün göç alması da etkendir. Taşeli
ve Teke platoları ile Toroslar’ın yüksek kesimleri tenhadır.
Yazların uzun ve sıcak, kışların ılık geçmesi nedeniyle yılda 2, 3 kez
tarımsal ürün alınır. Yaz kuraklığının tarımı olumsuz etkilemesi
sulamayı zorunlu kılmıştır. Kışların ılık geçmesi ve güneşlenme
süresinin uzunluğu seracılık faaliyetlerini geliştirmiştir. Bölgede
ekonomik değeri yüksek olan ve ihraç edilen tarım ürünlerinin
yetiştirilmesi tercih edilir.
UYARI : Antalya Bölümü’nde kalkerli arazinin yaygınlığı ve yaz
kuraklığının belirginliği tarımı olumsuz yönde etkiler.
Tarım Ürünleri
Kıyı Bölgesi Tarım Ürünleri
Kış ılıklığına bağlı olarak turunçgil ve muz üretimi yapılır. Muzun
%100’ü, turunçgillerin % 88’i bu bölgede üretilir. Ayrıca Türkiye
pamuk üretiminin % 35’i, sebzenin % 26’sı, yerfıstığının % 88’i
anasonun % 65’i ve susamın % 80’i bu bölgeden sağlanmaktadır.
Göller Yöresi Tarım Ürünleri
Burada yetiştirilen ürünler kıyı kesiminden farklılaşır. Tahıl,
haşhaş, anason, şeker pancarı, gül ve tütün yetiştirilir.
Hayvancılık
Akdeniz Bölgesi’nde çayır ve otlakların az yer tutmasına karşın
beslenen hayvan sayısı bir hayli fazladır. Bu durumun nedeni her zaman
yeşil kalabilen ve 800 m’lere kadar çıkabilen maki topluluğunun
varlığıdır. Teke Yarımadası, Taşeli Platosu ve Torıs Dağları’nda
küçükbaş hayvancılık yaygındır. Özellikle kıl keçisi beslenir.
Dağların yüksek kesimlerinde koyun yetiştirilir. Arazinin çok engebeli
olması nedeniyle hayvanların et ve süt verimi düşüktür. Antalya
Yöresi’nde arıcılık önemlidir.
Ormancılık
Türkiye ormanlarının yaklaşık % 24’ü bu bölgede bulunur. Buna bağlı
olarak ormancılık gelişmiştir. Orman ürünleri Göller Yöresi’ndeki
kereste fabrikalarında işlenir. Dalaman (Muğla), Silifke-Taşucu’nda
(Mersin) ise kağıt fabrikaları bulunur.
Madenler ve Enerji Kaynakları
Madenler : Antalya Bölümü maden bakımından daha zengindir. Bu
bölümdeki Fethiye – Dalaman havzası önemli bir krom çıkarım alanıdır.
Ayrıca Adana-Kozan, Hatay, Amanos Dağları’nda krom çıkartılır.
Antalya-Akseki ile Konya-Seydişehir arasında Türkiye’nin en büyük
boksit yatakları yer alır. Keçiborlu’da kükürt yatakları bulunur.
Kahramanmaraş-Faraşa, İskenderun-Payas’ta demir yatakları işletilir.
Enerji Üretim Tesisleri
Seyhan, Aslantaş, Menzelet, Oymapınar bölgedeki önemli hidroelektrik
santrallerdir.
Endüstri
Başlıca endüstri tesisleri şunlardır :
UYARI : Antalya Bölümü’nde endüstriyel gelişim, ulaşım zorluğu
nedeniyle daha geridir.
Besin – Bitkisel Yağ : Adana, Kahramanmaraş, Antalya
Şeker : Burdur
İplik ve Pamuklu Dokuma : Adana, Tarsus, Kahramanmaraş, Antalya
Halı Dokuma : Isparta, Burdur
Sigara – İçki : Adana
Demir – Çelik : İskenderun
Petrol Rafinerisi : Mersin (Ataş)
Alüminyum : Seydişehir
Gübre : Mersin, İskenderun
Tarım Makineleri : Çukurova, Adana
Pil : Antalya
Ulaşım
Toros Dağları’nın kıyıya paralel uzanması, ulaşımı güçleştirir. Adana
Bölümü ulaşım bakımından daha elverişlidir. Çukurova, Gülek ve Belen
geçitleri ile diğer bölgelere bağlanmıştır. Silifke ovası Sertavul
geçidi ile Antalya ise Çubuk geçidi ile iç kesime bağlantılıdır.
Antalya dışındaki kentler demiryolu ile diğer bölgelere bağlantılıdır.
Mersin ve İskenderun Limanları ard bölgelerine demiryolu ile
bağlantılı olduğundan gelişmiştir. Dörtyol ve Yumurtalık önemli petrol
limanlarıdır.
Turizm
Bölgenin kıyı kesimindeki elverişli iklim koşulları, doğal güzellikler
ve tarihi zenginlikler turizmin gelişmesini sağlamıştır. Özellikle
Antalya Bölümü’nde turizm gelişmiştir. Antalya, Alanya, Side, Kaş,
Kalkan bu bölümde deniz turizminin geliştiği merkezlerdir. Akdeniz
medeniyetini simgeleyen Olimpus, Patara gibi tarihi şehir kalıntıları
önemli turistik çekiciliklerdir. Bölgede geniş alan kaplayan karstik
şekiller, özellikle Damlataş ve İnsuyu mağaraları ile Cennet –
Cehennem obrukları doğa harikasıdır. Pek çok milli park ile
uluslararası yarışma ve festivallere duyulan aşırı ilgi bölge
turizminin gelişmesine katkıda bulunmaktadır.
Bölgenin Ülke Ekonomisindeki Yeri
Akdeniz Bölgesi Türkiye’nin 4. gelişmiş bölgesidir. Aşağıda bölge
ekonomisinde önemli yer tutan ürün ve ekonomik faaliyet türlerinin
listesi verilmiştir.