Ege Bölgesi, yer şekilleri, iklim ve bunun etkisine bağlı olarak
beşeri ve ekonomik yönden farklı olan iki bölüme ayrılmıştır. Bunlar
Ege Bölümü ve İç Batı Anadolu Bölümüdür.
Yer şekilleri
Yer şekillerinin oluşmasında 3. zaman sonları ile 4. zaman
başlarındaki tektonik hareketler belirleyici olmuştur.
Dağlar : Bölgenin batısında, Ege Denizi’ne dik uzanan, doğu-batı yönlü
dağlar ile bu dağlar arasındaki çöküntü ovaları yer alır. Kuzeyden
güneye doğru sıralanan Kaz Dağı, Mardan Dağı, Yunt Dağı, Bozdağlar ve
Aydın Dağları kırılma sonucu oluşan horstlardır. Manisa’nın Kula
ilçesi yakınlarında genç volkan konileri yer alır.
Ovalar : Doğu – batı yönlü uzanan dağ sıraları arasında yer alan
Edremit, Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovaları
kırılma sonucu oluşan grabenlerdir. Ege Bölümü’nde yüksekliği 250
metreden daha az olan çöküntü ovaları yer alır ve iç kesimlere doğru
uzanır. Bölgenin en güneyindeki Menteşe Yöresi’nde ise karstik ovalar
yaygındır.
Platolar : Bölgedeki platolar Ege grabenlerinin doğusunda, İç Batı
Anadolu Bölümü’ndeki yüksek düzlüklerdir. Kıyı Ege ovalarının bittiği
yerde, plato görünümündeki İç Batı Anadolu eşiği başlar. İç Batı
Anadolu Platosu üzerinde yüksekliği 2000 metreden az olan Demirci,
Eğrigöz, Şaphane, Murat, Emir ve Sandıklı Dağları yer alır.
Akarsular ve Göller
Akarsular : Bölgenin akarsuları Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve
Büyük Menderes’tir. Hepsi Ege Denizi’ne dökülür. Akarsuların aşağı
çığırlarında arazi eğimi azaldığı için menderesler, akarsu ağızlarında
ise akarsularla aynı adları taşıyan irili-ufaklı delta ovaları
oluşmuştur. Akarsuların yatak eğimi az olduğu için hidroelektrik
potansiyelleri de azdır.
Göller : Göl bakımından fakir olan Ege Bölgesi’nde Bafa (Çamiçi) ve
Marmara gölleri yer alır. Bu göller alüvyal set gölleridir. Suları
tatlıdır.
İklim
Kıyı kesimindeki Asıl Ege Bölümü’nde Akdeniz iklimi özellikleri
görülür. Akdeniz ikliminin etkileri, çöküntü ovaları boyunca, kıyıdan
yer yer 100-150 km kadar içerilere sokulur. Kıyı kesiminde kar
yağışları ve don olayları çok ender görülür. Kışları oldukça
ılımandır. Yaz mevsimi kıyı ovalarında oldukça sıcak ve kurak geçer.
İç Batı Anadolu Bölümü’nde ise Akdeniz ikliminden karasal iklime geçiş
özelliği görülür. Sıcaklık farkları artar. İç Batı Anadolu’da kış
mevsimi kıyı kesime göre daha soğuktur. Kar yağışları ve don olayları
görülür. Yaz mevsimi ise kıyı kesime göre daha sıcaktır. İç Batı
Anadolu’da kıyı kesimine göre azalan yağışlar, ilkbahar mevsimine
doğru kayar. Yaz kuraklığı kıyı kesimden daha azdır.
Doğal Bitki Örtüsü
Ege Bölümü’nde 500-600 metreler kadar makiler, daha yükseklerde iğne
yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar yer alır. İç Batı Anadolu
Bölümü’nde çalılık ve ormanlarla, İç Anadolu’ya doğru bozkırlar
göürülür.
Nüfus ve Yerleşme
Nüfus sayısı bakımından Marmara, İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinden
sonra 4. sırayı alır. Bölgede doğum oranı düşüktür. Yüzölçümü küçük
olduğundan, nüfus yoğunluğu bakımından Marmara Bölgesi’nden sonra 2.
sırayı alır. Nüfusun dağılışı düzenli değildir. Kıyı kesimindeki
ovalar sık nüfuslu, iç kesimler ise dağlık Menteşe Yöresi ise oldukça
tenhadır. Ege Bölümü’nde kentleşme oranı yüksek, göçler nedeniyle
nüfus artışı fazladır. Ayrıca bu bölümde yer alan Kuşadası, Bodrum,
Marmaris gibi turizm merkezlerinde yaz mevsiminde turizm nedeniyle
nüfus artar.
Kıyı kesimindeki Ege Bölümü’nde verimli tarım topraklarının bulunması
ve Akdeniz ikliminin etkisi nedeniyle, ekonomik değeri yüksek olan
ihraç ürünleri yetiştirilir. Bu bölümde tarımda makine kullanımı
yaygındır. İntansif (modern) tarım yöntemleri uygulanır. Tarımsal
nüfus yoğunluğu fazla olan bu bölümde seracılık da yaygındır. İç Batı
Anadolu Bölümü’nde iklimin karasallaşması ve sulamanın yaygın
olmaması, tarımsal ürün çeşitliliğini azaltır. Kıyıda yetiştirilen
ürünler bu bölümde yetiştirilemez.
Tarım Ürünleri
Asıl Ege Bölümü’nün Başlıca Tarım Ürünleri
Tütün : Türkiye tütün üretiminin % 50’sini bu bölge karşılar. Tüm kıyı
ovalarında ekimi yapılan ve yurt dışına ihraç edilen tütün en çok
Bakırçay Ovası’nda yetiştirilir.
Zeytin : Akdeniz ikliminin tanıtıcı kültür bitkisi olan zeytin en çok
Ege Bölgesi’nde yetiştirilir. Türkiye üretiminin % 48’ini Ege Bölgesi
sağlar. Edremit – Ayvalık Yöresi başta olmak üzere tüm kıyı kesiminde
ve yer yer 100 km içerilere kadar zeytin yetiştirilir.
Üzüm : Türkiye’de üzüm üretiminin % 40’ını sağlayan bölge 1. sırada
yer alır. Kurutularak ihraç edilen çekirdeksiz üzümün tamamını Ege
Bölgesi üretir. Başta Gediz Ovası olmak üzere Büyük ve Küçük Menderes
ovalarında yetiştirilir.
İncir : Kış ılıklığı isteyen ve Akdeniz iklimine uyumlu olan incirin
%82’si bu bölgede yetiştirilir. Büyük Menderes, Küçük Menderes ve
Gediz ovalarında incir üretimi yoğunlaşır. Kurutularak yurt dışına
ihraç edilen incirin en çok yetiştirildiği yer ise Aydın’dır.
Pamuk : Akdeniz iklimine uyumlu olduğundan kıyı ovalarında ekimi
yapılır. Büyük Menderes ve Gediz ovalarında üretimi yoğunlaşır.
Türkiye üretiminin % 42’sini sağlayan Ege Bölgesi üretimde ilk sırayı
alır.
Turunçgiller : Akdeniz iklimine uyumlu olan ve kış ılıklığı isteyen
turunçgil üretimi, İzmir’in güneyindeki kıyı ovalarında yapılrı.
Türkiye üretiminin %10’unu sağlayan bölge, Akdeniz Bölgesi’nden sonra
2. sırayı alır.
Pirinç : Çöküntü ovalarında ekimi yoğunlaşır.
Sebze : Bölgenin sebze üretiminde önemli bir yeri vardır. Domates,
biber, patlıcan, patates, salata, kereviz, pırasa, başlıcalarıdır.
Meyve : Bölge kendine özgü meyve üretimi ile diğer bölgelerden
ayrılır. İncir, turunçgil ve üzümün yanı sıra elma ve kiraz üretimi de
önem taşır.
İç Batı Anadolu Bölümü’nün Başlıca Tarım Ürünleri
Haşhaş : Tohumundan yağ ve kozasından morfin yapımında kullanılan
afyon sakızının elde edildiği bir bitkidir. Bu nedenle ekimi devlet
kontrolünde yapılır. Türkiye üretiminin %90’ını Ege Bölgesi karşılar.
Afyonkarahisar çevresinde ekimi yoğunlaşır.
Tahıllar : Bölgede üretilen tahıl ülke üretiminin % 10’a yakın
bölümünü karşılar. Tahıllardan buğday ve arpa, Afyon, Kütahya, Denizli
ve Uşak’ta üretilir.
Şekerpancarı : Önemli bir endüstri bitkisi olan şekerpancarı Afyon,
Kütahya ve Denizli’de üretilir.
Ayçiçeği : Denizel etkilerin sokulmadığı İç Batı Anadolu’da
sulanabilen alanlarda yetişir.
Baklagiller : Uşak, bölgede nohut üretiminin en fazla yapıldığı
yerdir.
Hayvancılık
Bölgede hayvan otlatmaya elverişli alanlar pek fazla değildir.
Otlaklar daha çok İç Batı Anadolu’da görülür. Bölgenin kıyı kesiminde
besi hayvancılığı, İç Batı Anadolu Bölümü’nde dağlıç ve sakız ırkı, İç
Batı Anadolu platolarında karaman ırkı koyun yetiştirilir. Özellikle
maki alanlarında kıl keçisi yetiştiriciliği önem taşır. Menteşe
Yöresi’nde arıcılık gelişmiştir. Kümes hayvancılığı son yıllarda
gelişme göstermiştir. Ayrıca doğal balıkçılığın yanı sıra kültür
balıkçılığı da yapılır.
Ormancılık
Türkiye ormanları’nın %19’u Ege Bölgesi’nde yer alır. Ormanlar Asıl
Ege Bölümü’nde yoğunlaşır. Menteşe Yöresi, Aydın Dağları, Bozdağlar ve
Kaz Dağı orman bakımından en zengin alanlardır. Menteşe Yöresi’nde
sığla yağı üretimi yapılır. Günlük ağacı ve meyan kökü de bölgedeki
diğer önemli orman ürünleridir.
Madenler ve Enerji Kaynakları
Madenler : Krom üretiminde ikinci sırayı alan bölgede, Köyceğiz,
Marmaris, Emet’te krom çıkarılır. Menteşe Yöresi’nde zımpara taşı,
Afyon’da mermer, Eymir, Ayazmand ve Torbalı’da demir, Kütahya-Emet’te
bor minerali çıkartılır. Ayrıca İzmir Çamaltı tuzlasında tuz üretilir.
Enerji Kaynakları : Türkiye’nin en önemli linyit yatakları bu bölgede
yer alır. Linyit üretiminin %90’ı Ege Bölgesi’nden sağlanır.
Çıkarıldığı yerler; Muğla – Yatağan, Manisa – Soma, Kütahya’da
Tavşanlı, Tunçbilek, Seyitömer ve Değirmisaz’dır. Linyit’in önemli bir
bölümü termik santrallerde yakılarak elektrik enerjisi üretilir.
Enerji Üretim Tesisleri
Termik santrallerin en çok olduğu bölgedir. Bu santraller;
Manisa-Soma, Muğla-Yatağan ve Gökova ile Kütahya-Seyitömer ve
Tunçbilek’te kuruludur. Termik enerjinin yanı sıra hidroelektrik
enerjisi üretimi de yapılır. Demirköprü (Gediz), Kemer ve Adıgüzel
(Büyük Menderes) barajları bu bölgededir. Denizli-Sarayköy’de
jeotermal santral kuruludur.
Doğu – batı yönlü uzanan dağlar ve arasındaki ovalar, kıyı kesimle iç
kesimi birbirine bağlayan yolların yapımını kolaylaştırmıştır. Dağlık
Menteşe Yöresi dışında bölgede ulaşım sorunu yoktur. İzmit limanı ard
bölgesine kara ve demiryollarıyla bağlanmıştır. Türkiye’nin en önemli
ihraç limanıdır. Afyon ve Denizli de önemli yolların kesiştiği,
ulaşımın geliştiği merkezlerdir.
Turizm
Ege Bölgesi’nde özellikle kıyı kesimler tarihi ve doğal
güzellikleriyle turizmin çok geliştiği yerlerdir. Bodrum, Marmaris,
Kuşadası, Çeşme, Didim, Foça deniz turizminin geliştiği merkezlerdir.
Denizli – Pamukkale’deki travertenler, kaplıcalar, Selçuk-Efes’te
Meryem Ana Kilisesi ve antik kent, Bergama, Sard, Didim, Milet,
Afrodisyas anitk kentleri, Afyon ve Kütahya kaplıcaları bölgenin diğer
turizm zenginlikleridir.
Bölgenin Ülke Ekonomisindeki Yeri
Ege Bölgesi sosyo-ekonomik gelişmişlik açısından Marmara Bölgesi’nden
sonra 2. sırada yer alır. Aşağıda bölge ekonomisinde önemli yer tutan
ürün ve ekonomik faaliyet türlerinin listesi verilmiştir.