Bölge adını komşu olduğu Karadeniz’den almıştır. Bölgenin tümü doğal,
ekonomik ve beşeri özellikler bakımından benzer özellikler gösterir.
Ancak yer şekilleri, iklim, tarım, yerleşme ve ekonomik etkinliklere
bağlı olarak 3 bölüme ayrılmıştır. Bunlar Batı, Orta ve Doğu
Karadeniz’dir.
Yer şekilleri
Dağlar : Batı Karadeniz’de birbirine paralel 3 sıra halinde uzanan
dağlar, Orta Karadeniz’de kıyıdan uzaklaşıp, tek sıra halinde uzanır.
Ortalama yükselti azalmıştır. Doğu Karadeniz’de ise dağlar iki sıra
halinde uzanır. Bölgenin en yüksek dağları bu bölümdedir. Dağ sıraları
arasında batı-doğu yönlü uzanan çöküntü ovaları ile Çoruh-Kelkit,
Gökırmak ve Devres vadiler yer alır.
Ovalar : Bölgenin en geniş kıyı ovaları Çarşamba ve Bafra delta
ovalarıdır. İç kesimlerde Suluova, Taşova, Turhal, Merzifon, Tosya,
Boyabat gibi çöküntü ovaları yer alır. Bu çöküntü ovaları Türkiye’nin
en aktif deprem bölgeleridir.
Akarsular ve Göller
Akarsular : Yenice, Bartın, Kızılırmak, Yeşilırmak ve Çoruh bölgenin
önemli akarsularıdır. Yatak eğimleri fazla, rejimleri düzensiz
akarsulardır. Kar erimelerine bağlı olarak ilkbahar aylarında akım
yüksektir.
Göller : Bölgede buzul gölleri ve heyelan set gölleri fazladır.
Özellikle Doğu Karadeniz Dağları’nda buzul etkisiyle oluşmuş buzul
gölleri yaygındır. Sera (Uzungöl), Tortum, Borabay, Abant ve
Yedigöller başlıca heyelan set gölleridir. Ayrıca bölgede çok sayıda
baraj gölü bulunmaktadır.
İklim
Bölgenin kıyı şeridinde her mevsim yağışlı, yazları serin, kışları
ılık geçen Karadeniz iklimi etkilidir. Bu iklimi etkileri Orta
Karadeniz’de yer şekillerine bağlı olarak iç kesimlere kadar ulaşır.
Batı ve Doğu Karadeniz’in iç kesimlerinde iklim karasallaşır, yağış
miktarı azalır.
Doğal Bitki Örtüsü
İklim koşullarının orman yetişmesine uygun olduğu Karadeniz
Bölgesi’nde özellikle denize dönük dağ yamaçlarında sık orman örtüsü
görülür. Ormanlar deniz seviyesinden başlar ve 2200 metrelere kadar
ulaşır.
Nüfus ve Yerleşme
Bölge, nüfus sayısı bakımından 3. sırada yer alır. Nüfusun büyük
bölümü Doğu Karadeniz kıyıları , Orta Karadeniz’deki ovalar ve Batı
Karadeniz’de Zonguldak Yöresi’nde toplanmıştır. Bölgede iklimin nemli
olması ve tarımsal koşullar, kırsal nüfusun fazlalığına yol açmıştır.
Arazinin engebeli olması, su kaynaklarının bolluğu dağınık yerleşmeyi
yaygınlaştırmıştır. Konut tipi olarak ahşap evler yaygındır.
Bölge ikliminin nemli olması, kıyıda yaz mevsiminin yağışlı geçmesi,
buğday arpa gibi tahıl tarımını engellemiştir. Bol neme gereksinim
duyan tarım ürünlerini yaygınlaştırmıştır. Tarım arazileri parçalı ve
dar olup, genellikle eğimli arazilerdir. Bu durum tarımda makine
kullanımını engellemiştir. Doğu Karadeniz kıyılarında bahçe tarımı
yaygındır.
Tarım Ürünleri
Mısır : Kıyı kesiminde buğdayın yerini almıştır. Halkın temel besin
maddesidir. Bölge mısır üretiminde 1. sırada yer alır. Ancak üretilen
mısırın tümü bölge içinde tüketildiğinden ticari değeri yoktur.
Tütün : Karadeniz Bölgesi, üretimde Ege Bölgesi’nden sonra 2. sırada
yer alır. Bafra Ovası (Samsun) en yoğun ekim yapılan alandır. Ayrıca
Tokat, Amasya, Düzce Ovası (Bolu) ve Rize Yöresi’nde yetiştirilir.
Fındık : Kış ılıklığına gereksinim duyan fındık Karadeniz iklimine en
uyumlu üründür. Türkiye üretiminin %84’ü Karadeniz Bölgesi tarafından
karşılanır. Bütün Karadeniz kıyılarında, yer yer iç kesimlerde
yetişmesine karşın, en yoğun olarak Ordu ve Giresun’da üretilir.
Çay : Muson iklimine uyumlu bir tarım ürünüdür. Bol nem ve kış
ılıklığına gereksinim duyar. Trabzon – Rize arasında Doğu Karadeniz
kıyılarında, denize dönük yamaçlarda yetiştirilir. Ülke üretiminin
tamamını Karadeniz Bölgesi karşılar.
Pirinç : Bol suya gereksinim duyar. Akarsu vadi tabanlarında ekimi
yapılır. Tosya, Boyabat, Çarşamba ovaları başlıca ekim alanlarıdır.
Şekerpancarı : Bol yağışlı olan Doğu Karadeniz kıyıları dışında tüm
bölgede yetişme koşulları vardır. Ekim alanları Kastamonu, Çorum,
Tokat, Amasya illerinde geniştir.
Keten-kenevir : Nemli iklim bitkisi olan keten Batı Karadeniz
Bölümü’nde Kastamonu ve Sinop’ta yetiştirilir. Kenevir ise uyuşturucu
özelliği nedeniyle devlet kontrolünde üretilir.
Meyve : Amasya’da elma, Kastamonu’da erik, Rize’de turunçgiller, Orta
Karadeniz’de üzüm, Batı Karadeniz’de kestane tarımı yaygındır.
Hayvancılık
Gür otlaklar ve nemli iklimi büyükbaş hayvancılığı yaygınlaştırmıştır
Batı ve Orta Karadeniz iç kesimlerinde tiftik keçisi yetiştirilir.
Balıkçılık önemli geçim kaynağıdır.
Bolu Yöre’sinde arıcılık ve kümes hayvancılığı yaygındır.
Ormancılık
Ormanların geniş yer kaplaması, ormancılığı önemli bir geçim kaynağına
dönüştürmüştür. Batı ve Doğu Karadeniz’de kereste, tomruk, parke ve
kağıt fabrikaları bulunur.
Madenler ve Enerji Kaynakları
Madenler : Doğu Karadeniz’de Artvin ve Murgul (Göktaş), Batı
Karadeniz’de, Kastamonu – Küre’de bakır çıkartılır. Bölgede çıkarılan
bakır, Samsun bakır fabrikasında işlenir.
Enerji Kaynakları : Zonguldak havzasında taşkömürü çıkartılır. Türkiye
üretiminin tamamını burası karşılar. Demir-çelik endüstrisinde enerji
kaynağı olarak kullanılır. Taşkömürü tozundan Çatalağzı termik
santralinde elektrik üretilir. Bolu, Çorum, Amasya ve Havza’da linyit
yatakları işletilmektedir.
Enerji Üretim Tesisleri : Kızılırmak üzerinde Altınkaya, Yeşilırmak
üzerinde Almus, Hasan ve Suat Uğurlu hidroelektrik santralleri
kuruludur. Hopa’da petrolle çalışan termik santral yer alır.
Endüstri
Başlıca endüstri tesisleri şunlardır :
UYARI : Endüstri Batı Karadeniz Bölümü’nde gelişmiştir. Zonguldak
Havzası Türkiye’nin ağır sanayi bölgesidir.
Şeker : Kastamonu, Turhal (Tokat), Suluova (Amasya), Çorum, Çarşamba
(Samsun)
Yer şekilleri nedeniyle Orta Karadeniz Bölümü dışında bölgede ulaşım
zordur. Samsun ve Zonguldak dışında demiryolu ile ard bölgesine bağlı
olan liman yoktur. Samsun ve Trabzon bölgenin gelişmiş liman
kentleridir. Trabzon Limanı, Zigana ve Kop geçitleri ile bölge içine
ve oradan da komşu ülkelere bağlanmıştır.
Turizm
Bölgede gerek tarihi kalıntılar gerekse doğal güzellikler turizm için
önemli potansiyel oluşturmaktadır. Bölge iklimi deniz turizminin
gelişmesini engellemiştir. Batı Karadeniz’de Amasya ve Sinop’ta deniz
turizmi gelişmeye başlamıştır. Özellikle Kaçkar Dağları’ndaki buzul
gölleri, değişik bitki türleri bölgenin deniz turizmindeki açığını
kapatacak derecede ilgi görmektedir. Bolu Aladağlar ve Abant çevresi
kış sporlarının yapıldığı önemli merkezlerdir.
Bölgenin Ülke Ekonomisindeki Yeri
Karadeniz Bölgesi ekonomik gelişmişlik açısından 5. sırada yer alır.
Aşağıda bölge ekonomisinde önemli yer tutan ürün ve ekonomik faaliyet
türlerinin listesi verilmiştir.