Başkent Gordion olan Phryg ülkesi Ankara, Afyon ve Eskişehir'in
tümünü, Konya, Isparta ve Burdur illerinin kuzey, Kütahya'nın ise doğu
bölümünü kapsamaktaydı
Doğuda Kappadokia (Doğu kaynaklarında Tabal ve Kaşku ülkeleri),
sonraları Galatia, güneyde Lykaonia, Pisidia; batıda Lydia, Karia;
kuzeyde de Bithynia ve Paphlagonia bölgeleri ile çevriliydi.
M.Ö. 1100 e kadar giden geçmişe sahip olan Frigya medeniyeti M.S. 676
yılında yıkılarak tarih sahnesinden çekilmişlerdir.
M.Ö. 8. yüzyılda hüküm sürmüş olan ve adları birkaç yüzyıl geç Grek
kaynaklarında anılan iki Phryg kralının adı bilinmektedir. Bunlar
Gordios ve Midas’tır
Midas, yazılı belgelere göre Assur kralı II. Sargon (721-705) ile
Kargamışlı Pisiri, Queli Uriqqi, Taballı Ambaris, Atunalı Kurti’nin
çağdaşıdır
Midas'ın doğu kralları ile ilişkisi, onun Assur kayıtlarındaki Muşkili
Mita olabileceği önerisi kabul edildiğinde geçerlilik kazanır.
PHRYG DİNİ ve TANRILARI
Phryglerin en ünlü tanrıçası ilk kez 6. yy yazıtlarında "Matar" (Anne)
veya "Mother" biçiminde kaydedilmiştir. Birkaç yazıtta "Kübileya"
(dağların) sıfatı ile birlikte anılır. Tanrıça Greklere ve Romalılara
bu sıfatından dönüşen "Kybele" veya "Cybele" olarak geçmiştir. İsmi
Hellenistik Çağ'da Kybebe biçiminde yaygındı. Tanrıça'nın Pessinus'ta
kendini hadım eden Attis adında genç bir sevgilisi ve törenlerine
eşlik eden Gallos adında hadım rahipleri vardı. M.Ö. 204 yılında
Romalılar Magna Matar'ı Pessinus'tan alıp Roma'ya kent koruyucu
tanrıçası olarak götürmüşlerdir.
Doğrudan ilişki kurulamasa da doğurganlığı ve bereketi temsil ettiğine
inanılan Ana Tanrıça anlayışı Anadolu'da Neolitik Çağ'a kadar uzar.
Phryg Ana Tanrıçası ile sembolleri ve tapınımı benzeşen bir diğer
tanrıça Geç Hititlerin Kubaba'sı idi. M.Ö. II. binyılın ortalarından
beri bilinen tanrıça, I. binyılda özellikle Kargamış'ta ön plana
çıkmış; Kilikia ve Sardes'te de tapınım görmüştür.
Phrygler de Urartular gibi yüksek kayalıklara kapı benzeri kutsal
anıtlar yapmışlar ve tanrıçayı burada kutsamışlardır.
Phryglerde ayrıca Güneş Tanrısı Sabazios ve Ay Tanrısı Men önemli
tanrılar arasındadır.
PHRYGLERDE ÖLÜ GÖMME
Phrygler ölülerini tepe görünümündeki tümülüslere, kaya mezarlarına ve
toprak mezarlara gömerlerdi. Lydialar’ın tümülüslerinden mezar
odasının ahşap oluşu ile ayrılan Phryg tümülüsleri, Gordion
yakınlarında çok sayıda, Ankara'da (20 kadar tümülüs) Anıtkabir ve
ODTÜ kampüsü çevresinde, Dinar-Afyon, Lykia/ Elmalı'da, Tyna'da,
Niğde/ Bor, Ulukışla yakınında saptanmış ve incelenmiştir. Tepenin
yüksekliği, gömülen kişinin sosyal statüsünü göstermekteydi. İçlerinde
çoğu zaman zengin mezar armağanları da bulunmaktaydı. Kaya
mezarlarından bir kısmının cephesi ise Afyon/ Arslantaş mezarında
olduğu gibi süslüydü.
