Hindistan 'da yaklaşık M.Ö.4 yüzyılda ortaya çıkan dini akımlardan
biridir. Hindistan 'da ki dört büyük dinden biridir. Kurucusu Mahavira
(M.Ö.599 - 527 ) Benares ' te doğmuş, otuz yaşına gelince evini,
karısını, ve çocuğunu terk ederek rahiplik elbisesini giymiş ve
kendini dünyadan soyutlamıştır. Caynizm daha çok asiller ve halk
arasında yayılmıştır. Mahavira 72 yaşında Bihar ' da ölünceye kadar
doktrinini vaaz yöntemiyle yaymış ve Mahavira ' nın Nirvana ' ya
kavuşması Caynist takvimin başlangıcı sayılmıştır.
Caynacılık Hindistan'ın Kasi ve Kosola ' ya kadar yayılım gösterdikten
sonra M.Ö.2 yüzyılda batı ve güneye yayılmaya başlamıştır.
Caynacılığın ortaya çıkışından başlayan görülen bölünmeler MS.80 'de
iki ayrı grubun doğmasıyla sonuçlandı. Bunlar Şvetambaralar (Beyaz
Giyinenler) veDigambaralar (Göğü Giyinenler-Çıplaklar-) Digambaralar
kadının kurtuluşunun imkansızlığına inanıyorlardı.MS.9 yüzyılda
Rastrakütalar en parlak dönemlerini yaşadılar. Batıda Şvetambara
Caynacılığı yaygınlaştı. Özellikle 10-11. Yüzyıllarda büyük Cayna
tapınakları Gucerat ve Racastan ' da yapılmaya başlandı. 12 yüzyılda
Cayna Dini 'ni kabul eden Hükümdar Kumarapala Gucerat 'ı örnek bir
Cayna devleti yaptı.
İnançlar ve Ahlâk Anlayışı
Mahavira ile Buda aynı çağda aynı memlekette yaşamışlar, benzeri inanç
ve öğretileri yaymışlardır. Mahavira tanrı fikri üzerinde durmamakla
beraber bazı Caynistler Tanrı 'nın varlığına inanırlar. Tapınaklarında
tanrı heykelleri vardır.
Caynacılığın amacı insanı varoluştan gelen acılardan ve karma 'ya
bağlı yeniden doğuştan kurtarmaktır. Caynacılıkta iki kategori ayırt
eder ;
-Canlı Öz (Civa)
-Canlı olmayan Öz (Aciva)
Bunların arasında temel fark bilinçtir.Temel ilkeyse Ahimsa 'dır. Yani
bütün canlılara karşı şiddetten kaçınmaktır. Mantıksal planda
Anekantava da ( gerçeğin görünümlerinin çeşitliği) benimsenmiştir.
Buna göre bütün mutlak olumlular olanak dışıdır.
Cayna ahlakı üç temel ilkeye dayanır. Bunlar ; Bu Konu İle İlgili Ne
Yapmak İstiyorsunuz ?
-Doğru görüş
-Doğru bilgi
-Doğru davranış. Laiklerin yaşamı daha sonraki sıkı çileci yaşama
geçiş için bir
hazırlık olarak düşünülmüştür.
Caynaların başlıca ahlaki prensipleri öldürmemek, yalan
söylememek,hiçbir şekilde çalmamak,olabildiğince cinsel ilişkiden uzak
kalmak şeklinde özetlenebilir. Dürüst ve sade bir hayat sürmeği
prensip edinen, Janistler içki içmezler.
Janistler,ancak kendi dinlerine uyanların ölümsüzlüğüne inanırlar.
Onlara göre evren ebedidir,yaratılmamıştır. Cennet ve cehennem vardır.
Ayinleri rahip ve rahibeler idare eder. Gösterişli mabetleri vardır.
ibadet esnasında Tirtankaralar 'la ilgili ilahiler söyler bazen Hindu
tanrılarına tövbe ve ibadet ederler.
Bihar ve Maysor (Şreveno-Belgda Bahubali 'nin 10. Yüzyıldan kalma 20
metre büyüklüğündeki heykelinin bulunduğu yer) ' a gidip Hacı olurlar.
Kitaplar
5.yüzyılda büyük bir meclis; Şvetambaraları Valabhi ' de toplayarak
bir araya getirdi. Burada kutsal metinler bir daha değiştirilmemek
üzere bir araya getirilerek yazılmak suretiyle Janizm 'in kutsal
kitabı “Agamalar “ meydana gelmiştir.
Günümüzde Janizm
Caynalar "ahimsa" ilkesine dayanarak zanaatla ilgilenmediklerinden
çoğu tüccar ve zengindir. Bütün insanların çeşitliliğine inanan
Caynalar Budistlerin tersine herkesle yemek yerler. Hindularınki kadar
katı olmayan mesleklere bağlı bir kast sistemini benimsemişlerdir.
Günümüz de sayısı yaklaşık 4.000.000 olan Janizm taraftarlarının,
büyük çoğunluğu Hindistan 'da yaşamasına karşılık Avrupadan Amerikaya
hatta Avustralya'ya kadar Janist topluluklara ve ibadet yerlerine
rastlamak mümkündür.
