Hıristiyan dini hareketlerinden biri olarak ortaya çıkan ve zamanla
bağımsız bir din görünümünde olan Mormonluk 1830 'da NewYork 'ta
Joseph Simith tarafından kurulmuştur. Teşkilatın kurucusu Joseph,
Moroni adından bir meleğin(peygamberin) kendisine vahiy getirdiğini
iddia ederek ortaya çıkmış, sonra bazı eski metinlere değişik bir
yorum getirerek görüşlerini açıklamaya çalışmıştır. Kendine taraftar
kazanmak için 1835 yılında 12 kişiyi misyoner olarak çeşitli ülkelere
göndermiştir.
Joseph Simith ve Mormon Tarihi
Joseph(Yusuf) Smith Vermont şehrinde 1805 yılında doğdu. Üç kardeşi
vardı, babaları cifçilikle uğraşıyordu aile çok fakirdi. Yusuf hangi
kiliseye katılacağını bilmiyordu ve hangisinin doğru olduğunu da aklı
çok karışmıştı her yerden değişik ve birbirinden tutarsız konuşmalar
geçiyordu.
Mormonların anlatışına göre Mormonluk şu şekilde doğmuştur; "Bir gün
Yusuf Kitaba-i Mukaddes 'i (Hıristiyanlığın kutsal kitabı) okuyordu
dua etti. O sabah hava çok güzeldi kimsenin olmadığı bir yere gitmek
istedi orası da ormandı. Dua etmeye hazırlanırken şeytan Yusuf 'un
duasını engellemeye çalıştı Ardından Yusuf bir vizyon gördü. Parlak
ışıklar altından gökyüzünden Tanrı 'yı ve İsa ‘yı gördü. Tanrı İsa 'yı
göstererek "O benim oğlumdur. O 'nu dinle!"dedi. Yusuf İsa 'ya hangi
kilisenin doğru olduğunu sordu. İsa ;"hiç bir kilise benim kilisem
değildir."dedi ve gitti. Tüm kasabaya durumu anlattı herkes Yusuf 'a
ve ailesine karşı çıktı ve onlara kötü davrandılar. Bir gün peygamber
Moroni ona görünerek bir kitaptan bahsetti kitabın yakın bir tepede
altın levhalar halinde toprağın altında olduğunu ama zamanı geldiğinde
bunu alması gerektiğini ve İngilizce 'ye çevirip tüm insanlara
öğretmesini istedi. Bir süre sonra Moroni Yusuf 'a tekrar görünerek "Kumorah"
tepesinde bahsettiği altın levhaların yerini söyledi ve Yusuf onları
söylendiği gibi buldu ( 1827 hala Utah eyaletinde bu levhalar
korunmaktadır). Yusuf, Martin Harris adında bir adamdan tercüme için
yardım aldı ve 116 sayfası tercime edebildiler. Daha sonra Yusuf
hepsini tek başına tercüme edebildi. Ve insanlara Mormon kitabini ve
gerçek kiliseyi anlatmaya başladı."
Son Zaman Azizleri Kilisesi baskılara rağmen kuruldu. Bir çok yerden
kovuldular çok çetin ve zor şartlarla azizler (Mormon inananları) ve
aileleri Utah eyaletine gelerek yerleştiler. Hıristiyanlar tarafından
Mormonlar ‘a burada da baskılar devam etti. En son Yusuf Simth ve
yardımcılarının bulunduğu ev bir halk ayaklanmasında yakıldı ve Joseph
Simith ve yardımcılarından Hyrum linç edilerek öldürüldü. (27 haziran
1844) Joseph Simith öldükten sonra 12 havari adına seçim yapılarak
başkanlık sistemine benzer bir örgütlenme ve hiyerarşi düzeni
kurularak taraftar toplamaya devam etmişlerdir.
İnançları ve Ahlak Anlayışları
Mormonluk Hıristiyanlıktan doğduğu için Hıristiyanlıkla benzer yönleri
oldukça fazladır. Kısaca Mormonların inançlarını temellerini aşağıdaki
gibi özetleyebiliriz;
-Baba Tanrı'ya,Oğlu İsa Mesih'e ve Kutsal Ruha inanırlar
(Hıristiyanlıktaki üçleme)
-İnsanların Hıristiyanlıkta olduğu gibi Adem'in itaatsizliğinden
dolayı değil, kendi günahlarından ötürü cezalandırılacaklarına
inanırlar
-Mesih'in -İsa 'nın- kefareti sayesinde , tüm insanlığın İncil
törenlerine ve kanunlarına bağlılıkları ile kurtulabileceğine
inanırlar.
-İncil'in baslıca ilke ve törenlerinin; birincisi Rab İsa 'ya iman;
ikincisi tövbe; üçüncüsü günahların bağışlanması için suya daldırılmak
suretiyle yapılan vaftiz;dördüncüsü Kutsal Ruh armağanı için ellerin
baş üzerinde konulması gerektiğine inanırlar.
-Bir kimsenin İncil'i vaaz etmesi ve ona ait törenleri icra etmesi
için yetkili kişiler tarafından ellerin bas üzerine konulması
suretiyle,Tanrı adına göreve çağrılması gerektiğine inanırlar.
-İsa tarafından kurulmuş olan ilk kilisede mevcut havariler,
peygamberler,çobanlar,öğretmenler, İncil vaizleri ve diğer şahıslardan
oluşan organizasyonun aynısına inanırlar.
-Dil, vahil, iyileştirme, diller yorumlanması, ve benzeri diğer
armağanlara inanırlar.
-Doğru bir şekilde tercüme edildiği sürece,Kitabı Mukaddesin Tanrı'nın
sözü olduğuna inanırlar; Mormon Kitabı'nın da Tanrı'nın sözü olduğuna
inanırlar.
-Tanrı'nın vahiy etmiş olduklarının tümüne,halen vahiy etmekte
olduklarının tümüne ve O' nun Tanrı Krallığı'na ait çok sayıda büyük
ve önemli şeyleri daha bildireceğine inanırlar.
-İsrail'in gerçekten toplanacağına ve on kabilenin iade edileceğine;
Sion'un (yeni Yerusalem'in)Amerika kıtası üzerinde kurulacağına; İsa
nın şahsen yeryüzünde hüküm süreceğine;ve yeryüzünün yenileneceğine ve
eskiden olduğu gibi cennetsel görkemine kavuşacağına inanırlar
-Tanrı'ya ibadet etme özgürlüğünün sadece kendilerine değil tüm
insanlara verilen bir hak olduğunu kabul ederler.
-Kanunlara itaat etmek,saygı göstermek ve onları desteklemek için
Başkanlar,kural koyucular ve yargıçlara tabi olmaları gerektiğine
inanırlar.
-Doğru,hakikatli,iffetli, iyiliksever , erdemli olmak gerektiğine
inanırlar;Tamamen Pavlus'un öğütlerini takip ederler. Erdemli ve latif
olan veya kendisinden iyi olarak söz edilen yada edilen yada övgüye
layık şeyler varsa bunları elde etmeye çalışırlar.
İnançlarına göre Hz. İsa 'nın ikinci dönüşü Amerika olacağı gibi Yeni
Kudüs de Amerika 'da kurulacaktır. Hz. İsa bizzat hükümdar olacak,
saltanatı bin yıl sürecek bu süre içinde dünyayı cennete çevirecektir.
Suya daldırarak vaftiz yaparlar. Komünyon tütün ve içki yasaktır. Çok
kadınla evlenmek inanç esaslarından biri iken sonradan bunu
kaldırmışlardır.
Havariler zamanına ait gizemli bir adet olan ölü atalara vekaleten
vaftiz etme adedini Mormonlar yeniden uygulamaya başladılar. Kilise
düzeninde oldukça katı bir hiyerarşi egemendir.
İki türlü ibadet şekilleri vardır. Bunlardan biri kamuya açık oldukça
basit ibadet; diğeri ise gizlidir ve yalnızca Tapınaklarda yapılır.
Mormonlar kendilerine özgü Kiliselerinde -Tapınaklarında - ibadet
ederler
Kutsal Kitapları
Mormonlar Kitabı- Mukaddes 'e inanırlar. Ama asıl Kutsal Kitapları
Joseph Simith tarafından yazılan "Mormonların Kitabı"dır.(1830)
Mormonların öğretisi vahiy yoluyla yazıldığı iddia edilen Mormonların
Kitabında toplanmıştır. "Kitabı Mukaddes" ve "Mormonların Kitabı 'nın"
dışında "Öğreti ve Bağlaşmalar"(1835) ve "Büyük Ödülün İncisi"
kitapları da kutsal kitaplarının içerisine dahil edilebilir.
Günümüzde Mormonluk
İlk çıktığı zamanlarda Hıristiyanlığın yeni bir mezhebi görünümünde
olan Mormonluk günümüzde Hıristiyanlıktan tamamen kopmuş kendine özgü
bağımsız yeni bir din olarak kabul edilmektedir. Mormonların en güçlü
oldukları ülke Amerika 'dır. Utah eyaletinde büyük bir tapınakları
vardır. Ayrıca Amerika 'nın bir çok yerinde ve Amerika dışında bazı
yerlerde de tapınakları mevcuttur.
Günümüzde "Son Gün Azizleri İsa 'sının Kilisesi" adı altında
örgütlenen Mormonlar tüm dünyada 5.000.000 kişilik bir taraftar
topluluğuna sahiptirler.(Bazı kaynaklarda 10-12 milyon olarak
gösterilmektedir) Ayrıca Son Gün Azizleri İsa 'sının Kilisesi 'nin
dışında Mormon olan ve sayıları 300.000 civarında olan üç ayrılıkçı
Kilise daha vardır. Türkiye 'de oldukça az sayıda (30 -40 civarında)
Mormon bulunmaktadır.
