Prespiteryenler: piskoposluğu reddeden “İhtiyar Meclisi” tarafından
yönetilen Kalvinist Sistem Protestanların yer aldığı Reforme Kilise
mensuplarına verilen addır.
Onlar, Presbiteryanizmin havariler tarafından vaazedilmiş bir sistem
olduğunu kabul ederler. Modern Presbiteryan Kilisesi, reformdan
etkilenmiş ve dini muhtariyet kazanmıştır. Bu hareket, İsviçreli U.
Zwingli (1484 – 1531) tarafından ortaya atılmış, Fransız J. Kalvin
(1509 – 1564) tarafından da geliştirilmiş ve 1572 yılında Kraliçe
Elizabet devrinde de İngiltere’ye girmiş, çeşitli tartışmalara yol
açmıştır.
Presbiteryen Kilisesi (Miles City -Montana)
Bu kilise “Presbiter” diye adlandırılan “yaşlılar, kıdemliler”
tarafından yönetildiği için bu ismi almıştır.
Disiplin Kitabı’nda geçen Kilise düzeninin kurallarını ve yazılı iman
ikrarını kabul eden yönetici ihtiyarlarla öğretici ihtiyarlardan
(papaz: minister) oluşan mahalli bir heyete ruhani niteliği olmayan
bir kimse başkanlık eder. Mahalli heyetlerin üstünde belirli bir
bölgede Presbiteri denilen ve piskopos görevi üstlenen bir üst idare
merkezi bulunur. Bu merkezi her alt topluluktan seçilmiş birer
temsilci ile öğretici ihtiyarlar yürütür. Papaz görevi yapan
ihtiyarları seçmekte bu kurulun işidir. Bu Presbiterilerin üzerinde de
bir genel meclis bulunur. Bu idare şekli 17. yüzyıl İsviçre Şehir –
Devlet Sistemi’nden örneklenmiş ve değişik ülkelerde de
benimsenmiştir. Bir Katolik rahibi olan John Knox (1505 – 1572)
İskoçya’da Presbiteryen Kilisesi’ni kurmuştur. Daha sonra İrlanda,
Galler, İngiliz Dominyonları, Amerika vb. ülkelerde de faaliyetler
başlamıştır. İngiltere’de Presbiteryenler baskı görmüşlerdir.
Presbiteryen Kilisesi (New York)
Presbiteryenlerin temel doktrinleri, 1643 – 1644 yılları arasında
İngiltere’de “Westminster Asamblesi” tarafından tespit edilmiş,
“Westminster İman İkrarı”nda açıklanmıştır. Bu, Presbiteryen
Kiliseleri’nde dogmalar konusunda ihtilaflar bulunmasına rağmen, ayin
ve törenlerindeki kolaylık ve sadelik hepsinde aynıdır. Mabedleri
gösterişsizdir. İlahiler, Kitab-ı Mukaddes’ten alınmaktadır. Tanrı’ya
dua ve ibadetleri gizli bir şekildedir. Daha çok ilk kiliseleri ve ilk
Hıristiyanları taklit etmeye çalışırlar.
