* Bankalar her ülkenin yasasına göre kendisine yatırılan
paranın(mevduatın) bir kısmını ya kendi kasasına nakit olarak
saklayacak ya da merkez bankasına teslim edecektir. Saklanan bu
paralara "yasal karşılıklar" denir. Diyelim yasal karşılklar oranı %20
olsun ve bankaya 2000 TL yatırılsın. Banka 2000 TL'nin %20'si olan 400
TL'yi yasal karşılık olarak saklayacak geri kalan 1600 TL'yi ikinci
bir kişiye kredi olarak verebilecektir. Bu kişi de 1600 TL'yi tekrar
bankaya yatırdığında 1600 TL'nin %20 si olan 320 TL'yi yasal karşılık
olarak saklayıp geri kalan kısmı bir üçüncü kişiye kredi olarak
verecek ve işlem aşağıdaki tabloda görüldüğü üzere devam edecektir.
Dönemler Yatırılan mevduat Yasal karşılık Verilen kredi
r: Yasal karşılık oranı, A: Bankaya yatırılan ilk mevduat, D: Toplam
Mevduat, K: Kredi olmak üzere;
Bankaların yarattığı toplam kredi:
K=(1-r)*A/r
Toplam mevduat:
D=(1/r)*A
Formülleri ile de hesaplanabilir.
Bir kişi ticari senedini belli bir iskonto karşılığında bankaya
kırdırır. Yani eğer senet 10.000 TL ve iskonto oranı %5 ise banka
10.000 TL'nin %5'i olan 500 TL'yi kendi almakta, senet sahibine ise
9.500 TL ödemektedir. Bu senedi alan banka Merkez Bankası'na giderek
belli bir iskonto karşılığında senedi kırdıracaktır. Buna "senedin
reeskontu" diyoruz.Eğer reeskont oranı %3 ise Merkez Bankası ticari
bankaya senet karşılığı olarak 9.700 TL'sı ödeyecektir. İşte bankanın
müşteriye verdiği 9.500 TL ile Merkez Bankası'ndan aldığı 9.700 TL
arasındaki fark bankanın karıdır. Bankaların nasıl para yarattığı
konusuna para arzı ve talebi konusundan sonra değineceğim
