KIT KAYNAKLAR: Sonsuz insan ihtiyaçlarına yetecek mal ve hizmet
yoktur. Bu kavramı anlatmak üzere "kıt kaynaklar" kavramı
kullanılır.Bir malın üretim aşamasında alternatif kullanım alanları
olduğundan bu kullanım alanları arasında bir tercih yapılır.
Örneğin demir otomobil yapımında kullanılabileceği gibi
demiryolu,köprü,baraj yapımında da kullanılabilir.Bu tercihi
aile,firma,devlet gibi karar birimleri yapar. Tercih daima maksimum
tatmini saglayacak şekilde yapılır.
İşte ekonomi sınırlı,kıt kaynakların(örneğimizde demir) sınırsız insan
ihtiyaçlarını (otomobil,köprü,baraj) karşılamakta kullanımını
inceleyen sosyal bir bilimdir.
Temel Kavramlar
İhtiyaç: Zorunlu olan ve zorunlu olmayan ihtiyaçlar olarak ayrılabilir
İhtiyacın zorunlu olup olmadığı kişinin gelir ve kültür düzeyine.
yaşanılan zamanın gereklerine ,mekana ve alışkanlıklara göre
değişir.Bu açıdan,kişi için faydasına bakılmaksızın,sigara ve
uyuşturucu maddeler de bağımlısı için ihtiyaç kapsamındadır
Fayda: İhtiyacı giderme esastır. Bu bağlamda alkol de alkolik biri
için faydalıdır.
Mal ve Hizmetler: Tüketim ve üretim malları olarak ikiye
ayrılabilir.Başka malların üretimnide kullanılan mallar üretim
malarıdır(örn toprak, demir.) Tüketim malları dayanıklı ve dayanıksız
tüketim malları olarak ikiye ayrılır. Buzdolabı,elbise kullanılınca
tükenmeyen malar dayanıklı tüketim malları iken ekmek, şeker
dayanıksız tüketim mallarıdır.
Mallar serbest mallar(hava) ve ekonomik mallar(fiyatı olan) olarak da
ayrıma tabi tutulabilir.
Üretim: Dört şekilde olur:
* Şekil değişikliği ile: Kumaştan elbise yapmak bir üretimdir.
* Mekan değişikliği ile: Bir malı bol olduğu bölgeden alıp kıt oldugu
bölgeye taşımak üretimde bulunmaktır.
* Zaman değişikliği ile: Bir malı bol olduğu dönemde saklayarak kıt
olduğu dönemde ihtiyaca hazır bulundurulması malın faydasını
artırdığından üretimdir.
* Mülkiyet değişikliği ile: Malın daha fazla ihtiyacı olana doğru
sahip değiştirmesi şeklinde olur.
Not: Doktor, mühendis, danışman hizmetleri de üretimdir.
Üretim Faktörleri:
Emek(işgücü): Geliri ücrettir.
Tabiat (petrol, toprak, akarsu vb.): Geliri ranttır.
Sermaye (makina, techizat, alet, malzeme vb.): Geliri faizdir. İnsan
yapımı olan tek üretim faktörüdür. Ülkelerin gelişmişlik ölçümünde en
önemli unsurdur
Not: Müteşebbis(girişimci), kimilerince dördüncü üretim faktörü kabul
edilirken kimi ekonomistler girişimciyi emek kapsamında görür.
-Para, finans kapitali(sermaye) sayılır ve ancak sermaye malları satın
alındığında üretim faktörü olur.
Yatırım: Sermaye mallarındaki ve techizat stokundaki artıştır. Bir
fabrikadaki malların yenilenmesi ya da yeni makina ilavesi de
yatırımdır.
Ev fabrika,hisse senedi satın almak yatırım değildir; çünkü,sermaye
malları stokunda bir artış olmamıştır.yalnızca bir el değiştirme söz
konusudur. Yatırım yeni üretim kapasiteleri yaratabilmaktir.
Dört Ekonomik Problem: Ne üretilecek, nasıl üretilecek, ne
tüketilecek, kim tüketecek.
Alternatif Maliyet: Bir malın üretimini bir birim artırmak için başka
bir maldan vazgeçilmesi gereken mal miktarıdır. Aynı sınırlı kaynaklar
ile 10 birim X ya da 20 birim Y malı üretilebiliyorsa 1 birim X malı
üretmenin fırsat maliyeti vazgeçilen 2 birim Y malıdır.
Üretim İmkanları(production possibilities): Kaynaklar sınırlı
olduğundan hangi mal ve hizmetlerin hangi oran ve miktarlarda
üretileceğine dair tercih yapılmalıdır.Bir maldan üretilen miktar
arttıkça o malın diğer mallar cinsinden fırsat maliyeti artar; yani
eldeki kaynaklar ile 10 birim X ve 20 birim Y üretilebiliyorsa
üretilen X miktarı 14'e çıktığında üretilebilen Y miktarı azalmalı 16
gibi bir değer olmalıdır. Malların miktarları arasındaki tüm bu üretim
kombinasyonlarının birleştirilmesiyle üretim imkan eğrisi elde edilir.
Eğri dışındaki noktalar elde edilemez üretim kombinasyonlarını
gösterir. (10 birim X, 25 birim Y gibi)
Üretim imkanları eğrisi ekonomideki üç temel kavramı gösterir: (1)
Eğrinin negatif eğimi fırsat maliyetini gösterir.eğri üzerinde
ilerledikçe bir maldan üretilen miktar arttıkça diğer mal(lar)dan
üretilen miktar azalmaktadır. (2) Eğrinin dışındaki elde edilemez
üretim kombinasyonlarını gösteren noktalar ekonomideki kıt kaynakların
göstergesidir (3) Bu kıt kaynaklar üretilen malların miktarları
arasında tercih yapmayı zorunlu kılar -->fırsat maliyeti, kıtlık(scarcity),
tercih.
