|
Felsefe-Bilim İlişkisi
Felsefe bilimle çeşitli ortak özellikler paylaşır: a) Her ikisi de
genel olarak akıl adına konuşurlar ve kendilerini akla dayanan
gerçeklerle haklı kılmaya çalışırlar; b) her ikisi de kavram ve
soyutlamalar kullanarak ilke ve yasalara varmak isterler, genellemeler
yaparlar.
Öte yandan onlar arasındaki farklılıkları da şu genel başlıklar
altında toplamak mümkündür: a) Bilimin kavram ve soyutlamaları
felsefeninkilere göre daha az geneldir ve özel alanları konu alır; b)
felsefenin hem olguları hem de değerleri ele almasına karşılık bilim
ancak olgularla veya ancak bir olgu olarak değerlerle ilgilenir (insan
bilimleri veya sosyal bilimler); değerler, anlamlar, idealler, erekler
böyle olmaları bakımından bilimin konusu olmazlar. Daha basit bir
değişle bilim ele aldığı konular üzerinde iyi, kötü, doğru, yanlış,
haklı, haksız vb. türünden değer hükümleri veremez, onlara erekler,
idealler, anlamlar yükleyemez; c) bilimin önermelerinin
doğrulanabilmelerine (tahkik edilme, verification) karşılık felsefenin
önermeleri dar anlamda doğrulanamazlar. Bilime dayanarak hesaplamalar
yapıp öndeyilerde (prediction) bulunma imkânına sahip olmamıza
karşılık felsefede böyle bir şey söz konusu değildir; d) bilimsel
araştırma ve buluşlar yapma yöntem ve usullerin belli ve öğretilebilir
olmalarına karşılık felsefenin filozof tarafından bile üzerinde
uzlaşılan belli ve standart bir araştırma, düşünme yöntemi belli
değildir. Değim yerindeyse her filozofun kendine has bir felsefe yapma
yöntemi vardır. Bu durum Kant'ın "felsefe değil, felsefe yapmak
öğrenilebilir" yönündeki ünlü sözünün doğru olmakla birlikte felsefe
yapmayı öğrenmenin, bilim yapmayı öğrenmekten çok daha zor olduğu
konusunda bizi uyarmalıdır. e) bilime dayanarak bilimin uygulaması
olan teknolojiler yaratabilmesine karşılık felsefede yine böyle bir
imkân mevcut değildir. Felsefe bir düşünme (nazar, theoria) ve
eylemdir (amel, praksis), bir yapma, meydana getirme (sanat, tekhne)
değildir. Dolayısıyla ondan bilimden olduğu gibi bir tekniğin,
teknolojinin, sanatın, sanayinin çıkması mümkün değildir.
Sonuç olarak felsefe bilim değildir ve felsefede bilimde olduğundan
daha büyük ölçüde "yaratıcı zekâ"ya, bilgi birikimine, seziş ve
duyuşlara ihtiyaç olduğundan söz edilebilir.
|