Bir hizmet endüstrisi olan turizm olayını düzenleyen turizm
kurallarının toplamından ibaret bir hukuk dalıdır.
Bir başka tanımda ise Turizm Hukuku; turisti ve turizm endüstrisi
kuruluşlarını etkileyen kurallar topluluğudur.
TURİZM HUKUKU’ NUN NİTELİKLERİ
A) Turizm Hukuku uluslararası nitelikli bir hukuk dalıdır. Bu hukuk
dalı ülkeye gelen yabancılar ile ülke dışına giden yabancıların tümüne
uygulanan kurallar olduğu için evrensel nitelikli kurallar
topluluğudur. Örneğin; birçok ülkenin turizme ilişkin tanımları,
uluslararası turizm örgütleri ile yapılan çalışmalar esas alınarak
düzenlenmiştir.
B) Turizm hukuku; kamu ve özel hukuk kurallarının içiçe uygulandığı
bir hukuk dalıdır. Borçlar Hukuku’ nun temel ilkesi olan sözleşme
serbestisi Turizm Hukuku’ nda da geçerlidir. Ancak; özellikle
sözleşmenin ekonomik yönden zayıf tarafı olan turistin korunması
amacıyla emredici nitelikte kurallar konularak sözleşme serbestisi
kısıtlanabilir. Örneğin; seyahat acentalarının kuruluş aşamasında
Turizm Bakanlığı’ na yatırdıkları kuruluş teminatı, zarar gören
turistin başvurusu halinde acentanında görüşü alınarak turistin
zararının ödenmesi için kullanılmaktadır.
C) Turizm Hukuku; turizm sektöründeki gelişmelere paralel olarak
piyasa ekonomisi kuralları içinde yönlenen bir hukuk dalıdır.
TURİZM HUKUKU’ NUN KAYNAKLARI
1) TURİZM HUKUKU’ NUN ULUSAL KAYNAKLARI
A) YAZILI KAYNAKLAR: Anayasa
Yasalar (1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları
Birliği Kanunu), (2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu)
Yasa hükmünde kararnameler (Turizm Bakanlığı’ nın teşkilat ve
görevleri hakkında kanun hükmünde kararname)
Tüzükler (Turizm Bakanlığı Teftiş Kurulu Tüzüğü)
Yönetmelikler (Profesyonel Turist Rehberliği yönetmeliği, Av
Turizmi Yönetmeliği, Yat Turizmi Yönetmeliği)
B) YAZISIZ KAYNAKLAR: Örf, adet ve gelenek hukuk kuralları
2) TURİZM HUKUKU’ NUN ULUSLARARASI KAYNAKLARI
A) İKİ TARAFLI ANLAŞMA: Bunlar turizm ilişkileri ile ilgili konuları
çözmek için iki ülkenin aralarında yaptığı anlaşmalarıdır. Ülkemizin
dış politikası gereği 43 ülke ile ikili turizm işbirliği anlaşması
bulunmaktadır.
B) ÇOK TARAFLI ANLAŞMALAR: İkiden fazla devletin imza koymasıyla
yapılan anlaşmalardır.
ULUSAL TURİZM ÖRGÜTLERİ
TURİZM BAKANLIĞI: Ülkemizde turizme yönelik ilk kural koyma
çalışmaları 1890 yılında başlamıştır. 1923 yılında kurulan Seyyahin
Cemiyeti öncü sayılacak bir kuruluştur. Kuruluş aynı zamanda Turing
Kulübü adını almış günümüzde de Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu
olarak faaliyetlerini göstermektedir. 1963 yılında turizm konusunda
özgür politikalar oluşturmak ve uygulanmak üzere Turizm ve Tanıtma
Bakanlığı kurulmuştur. 1982 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı adını
almış; 1989 yılında Turizm Bakanlığı adıyla çalışmalarına devam
etmiştir.
Turizm Bakanlığı’ nın ana hizmet birimi beş bölümden oluşmaktadır:
1) Yatırımlar Genel Müdürlüğü
2) İşletmeler Genel Müdürlüğü
3) Tanıtmalar Genel Müdürlüğü
4) Turizm Eğitim Genel Müdürlüğü
5) Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı
TÜRKİYE KALKINMA BANKASI
Özellikle yatırımların finansmanında DDT’ nin teşvik primlerinin
uygulayıcısı durumundadır.
BANKANIN FİNANSMAN FAALİYETLERİ
Kredi tahsis edecek kuruluşlarda aranan koşullar: Bankaca herhangi bir
yatırım projesine ilişkin kredi talebinin incelenebilmesi için
öncelikle: Yatırımcının a.ş. olması Yatırımını teşvik mevzuatı
çerçevesinde kredilendirilebilir olması Firma hakkında yapılacak
istihbarat sonuçları ve proje ile ilgili ekonomik, mali ve teknik
değerlendirme sonuçlarının olumlu olması gerekir.
BANKANIN SAĞLADIĞI KREDİ TÜRLERİ
1) KUR GARANTİSİZ DÖVİZ KREDİLERİ: Sözleşme tarihleri itibariyle
ilgili ülkelerde geçerli olan faiz oranlarına tabii olup kaynak
faizine banka komisyonu eklenmek suretiyle uygulanır. Kaynağına göre
kur garantisiz döviz kredileri çeşitlere ayrılır:
A) KFV KAYNAKLI KREDİ: Türk yatırımcılarının Almanya’ daki bir
ihracatçıdan yapacakları Alman orjinli makine, teçhizat ve montaj
hizmetlerinin tamamında kullanılır.
B) SWİSS BANK CORPARATİON KAYNAKLI KREDİ: Yukarıdaki işlemin İsviçre’
de gerçekleşmiş halidir.
C) İSLAM KALKINMA BANKASINDAN KİRALAMA VE TAKSİTLİ SATIŞ KREDİSİ
2) İÇ KREDİLER:
A) ORTA VADELİ YATIRIM VE İŞLETME KREDİLERİ: Yatırımların
finansmanında işletme sermayesinin ihtiyaçlarının karşılanmasında
kullanılır.
B) KREDİ ÖZEL FONU II. : Türk işçi şirketlerinin yapacakları
yatırımlarda kullandırılır.
C) KAMU ORTAKLIĞI FONU KAYNAKLI KREDİLER: Sadece a.ş. statüsündeki
şirketlere kullandırılır.
D) TEŞVİK FONU KAYNAKLI KREDİ
3) FİNANSAL KİRALAMA (LEASİNG): Yatırımcının ihtiyaç duyduğu yatırım
malının bir finansal kiralama kuruluşu tarafından satın alınarak
yatırımcıya belli bir süre ve ücretle kiralanmasıdır.
4) TİCARİ KREDİLER: Kısa vadeli finansman gereksinmelerinin
karşılanması için kullanılır. İki çeşittir: nakit krediler, gayri
nakit krediler.
ULUSLARARASI TURİZM ÖRGÜTLERİ
1) WTO (DÜNYA TURİZM ÖRGÜTÜ): 1970’ de Madrid’ te kurulmuştur. Ülkemiz
1973
yılında katılmıştır.
Örgütün faaliyetleri: a) Kalkınma için işbirliği
b) Eğitim ve öğretim
c) Çevre ve planlama
d) Turizm hizmetlerinin kalitesi
e) İstatistikler ve pazar araştırması
2) IATA (ULUSLARARASI HAVA ULAŞIM BİRLİĞİ): 1945’ de Küba’ da
kurulmuştur.
3) AH&MA (AMERİKAN HOTEL VE MOTEL BİRLİĞİ)
4) WATA (DÜNYA SEYAHAT ACENTALARI DERNEĞİ)
ULUSAL TURİZM ÖRGÜTLERİ
1) TURSAB
2) PROFOSYONEL TURİZM REHBERLERİ ODA VE DERNEKLERİ
3) TURİSTİK OTELCİLER VE TURİZM İŞLETMECİLERİ BİRLİĞİ (TURTOB)
YAT TURİZMİ
Yat turizmi ile ilgili kurulan hukuki model konuyu 3 bölümde
düzenlemiştir:
1) Yat limanları ve çekek yerleri yatırım ve işletmeciliği
2) Yerli ve yabancı yat işletmeciliği (yacht chartering) yatırım ve
işletmeciliği
3) Yerli ve yabancı bayraklı özel yatların giriş çıkış, seyir
koşulları ve işlemleri
Daha önce kamu kuruluşlarının tekelinde bulunan liman yatırım ve
işletmeciliği yeni yeni yasal düzenleme ile özel girişimcilere de
açılmıştır. Yerli girişimciler ile yerli yabancı sermaye ortaklıkları
imar planları kararları ile liman yeri olarak belirlenen konumlarda
yat limanı yatırım ve işletmeciliği yapılabilir. Görüldüğü gibi
yabancı kuruluşların yalnızca yerli ortaklıklarla birlikte yat limanı
yatırım ve işletmeciliğine olanak sağlamıştır.
Yat turizminin geliştirilmesi hakkında yönetmelik yat limanlarını
büyüklükleri ve verdikleri hizmetin kapsamına göre 4 kategoriye
ayrılmıştır:
1) Ana Yat Limanı: En geniş bağlama kapasitesinin yanı sıra yatlara en
kapsamlı hizmet verecek şekilde yapılır ve işletilir.
2) Tabi Yat Limanı
3) Yat Danışma Yeri
4) Yat Çekek Yeri: Yatların kışlama olanaklarının en kısa zamanda ve
en pratik şekilde sağlayan tesislerdir.
Yat limanı yatırımı için kuruluş yerinin imar planında yat limanı
olarak belirlenmesi projenin yönetmelikte öngörülen fiziksel
nitelikleri gerçekleştirmiş olması, yatırım belgesi alması ve kıyı
şeridinin proje için yatırımcıya tahsisi gerekir. Yat limanı
işletmeciliği yalnızca bakanlıkça verilen turizm işletme belgesiyle
yapılabilir.
YAT İŞLETMECİLİĞİNİN KOŞULLARI
A) Konuyla ilgili teşvik olanaklarından yararlanmanın ve işletmecilik
faaliyetlerinin ön koşulu bakanlığın yatırım ve işletme belgesidir.
B) İşletmenin amacı yalnızca tatil, eğlence, gezi, spor ve turizm
faaliyetleridir.
C) Yat işletmeleri filolarına dahil yatların tümünün mülkiyetine sahip
olmak zorunda değildir. Başkalarına ait yatları da yılda en az 4 ay
süreyle işletmelerine dahil edebilirler.
D) Yat işletmeleri filolarına ait yat sayısı ile bağlantılı olarak
bakanlığa teminat verirler. (depozito)
AV TURİZMİ İLE İLGİLİ MEVZUAT
Av turizmi ile ilgili olarak iki yasa bulunmaktadır.
1) 3167 sayılı Kara Avcılığı Kanunu
2) 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu
Bu kanunlardan yola çıkarak iki yönetmelik düzenlenmiştir. Biri Av
Turizmi Yönetmeliği diğeri ise Su Ürünleri Yönetmeliği’ dir.
ÜLKEMİZDEKİ AV ALANLARI
• Antalya Düzlerçamı alageyik yedek alanı (alageyik, yaban keçisi,
ayı, geyik)
• Konya Bozbağ (yaban koyunu)
• Muğla, Marmaris (yaban keçisi)
• Tunceli Munzur Vadisi (çengel boynuzlu dağ keçisi, yaban keçisi,
ayı, kurt, alabalık, su samuru)
• Kırklareli (geyik, karaca, yabandomuzu, kurt, çakal)
• Isparta (alageyik, yaban keçisi)
• Bursa Karacabey (sülün, alabalık)
• Adana, Mersin (vaşak, su samuru, alabalık)
• Samsun sülün koruma alanı
KARA AVCILIĞI KANUNU
Avcılık yapabilmenin avcılık izni alınmasına bağlı olduğunu, bunun da
av tezkeresi ile olduğunu, tezkereyi yörenin en büyük mülki amirinin
düzenleyeceğini, tezkerenin Türkiye’ nin her yerinde
kullanabileceğini, yabancı avcıların ise bu tezkereyi karşılıklılık
ilkesi çerçevesinde alabilecekleri yolunda hükümler içermektedir.
TERMAL TURİZM
Türkiye’ de termal turizmine yönelik mevzuatın Turizm, Sağlık,
Bayındırlık, Çalışma, Enerji Bakanlığı’ nın işbirliği halinde
çalışmasıyla mümkündür.
Turizm Bakanlığı 1. derecede önemli içme, kaplıca ve kür merkezlerinin
imar planlarının hazırlanması ve ilgili bölgede tesislerin
gerçekleştirilmesi için belge, yardım, kredi verilmesi, teşvikte
bulunması ve kür birimlerinin gerçekleştirilmesi için yardım, kredi ve
teşvikte bulunulması ile ilgili işletmelerin denetiminin etkin
kılınması, bu konularda ülke içi ve dışı tanıtma faaliyetlerinde
bulunması faaliyetlerini yönetmektedir.
TERMAL TURİZM (TERMALİZM): Mineralize termal sular ile çamurların
kaynağın yöresindeki çevre ve iklim faktörleri bileşiminde insan
sağlığına olumlu katkı sağlamak üzere doktor denetimi ve programında
fizik, tedavi, rehabilitasyon, egzersiz, psikoterapi, diyet gibi
destekleri eşgüdümlü kür uygulamaları için yapılan turizm hareketidir.
BALNEOTERAPİ: Termal sularla yapılan tedavidir.
TALASSOTERAPİ: Deniz suyu ve güneşle yapılan tedavidir.
KUMATERAPİ: Sağlıklı iklim ortamında bulunma suretiyle uygulanan
terapi türüdür.
HİDROTERAPİ: Tatlı su ile yapılan kür, uygulanan kür uygulamasıdır.
SPELEOTERAPİ: Mağara ortamında yapılan tedavidir.
HELİOTERAPİ: Güneş tedavisidir.
PELOİDOTERAPİ: Çamur tedavisidir.
TERMAL TURİZME SAĞLANAN TEŞVİKLER
Termal turizmi geliştirmek için sağlanan ayrıcalıklar şunlardır:
1) Uzun süreli kamu arazisi tahsisi
2) Türkiye Kalkınma Bankası Kredileri
3) Turizm alan ve merkezlerinde yer alan tesisler elektrik, gaz ve su
ücretlerini en düşük tarifeden öderler.
4) Telekomünikasyon konusunda tahsis önceliği
EV PANSİYONCULUĞU
Ev pansiyonculuğu amacıyla Kalkınma Bankası Kredileri’ nden
yararlanabilmenin koşulları:
1) Ev pansiyonları turistik çekim merkezlerine yakın olmalıdır.
2) Binanın elektrik, su ve ulaşım sorunu olmamalıdır.
3) Binanın büyüklüğü ne olursa olsun en fazla 5 oda ve 15 yatağa kredi
verebilmektedir. En az 2 yatak kapasiteli olmalıdır.
4) Banka tarafından en az 5 yıl önce kredilendirilmiş bulunan ev
pansiyoncularına mefruşatı yenileme amacıyla ikinci kez kredi tahsisi
yapılabilir.
5) Pansiyon mahallinde iki ayrı evi olanlar pansiyonun ihtiyaç duyduğu
hizmetleri yerine getirebildikleri takdirde diğer evlerinde de ikamet
edebilirler.
6) 6 m² ‘den küçük odalarda 1 yatak ve büyüklüğü ne olursa olsun 1
odaya 3’ ten fazla yatak konulamaz.
7) En az 5 yıllık kira sözleşmesi olan ve bu sözleşmeyi tapuya tescil
ettiren kiracılara da kredi tahsis edilebilmektedir.
TURİZM TEŞVİK KANUNU
(2634 SAYILI YASA)
Kapsam olarak ana ilkeleri ve yasa düzeyinde oluşturulması gereken
kuralları düzenleyen kanun, 15 yönetmelik ve bir genelge ile bir bütün
oluşturmaktadır. Yasa; turizm hizmeti ile bu hizmetin gereği, turizm
bölgeleri, turizm alanları ve turizm merkezlerinin tespiti ve
geliştirilmelerine, turizm yatırım ve işletmelerinin teşvik
edilmesine, düzenlenmesine ve denetlenmesine ilişkin hükümleri kapsar.
TURİZM TEŞVİK YASASINI GEREKTİREN NEDENLER
1) EŞGÜDÜM EKSİKLİĞİ: Turizm bakanlığını ilgilendiren birçok konu
diğer bakanlıkları da ilgilendirebilir.
2) ARAZİ SORUNU: Hangi yerlerin, hangi arazilerin turizme açılma
konusu
3) ALT YAPI YETERSİZLİĞİ: Bu kanun aracılığıyla bazı alt yapı
ihtiyaçları karşılanmaya çalışılır.
4) BÜROKRATİK ENGELLER: Turizm Bakanlığı diğer bakanlıklarla
aralarında çıkan sorunları bu yasaya dayanarak düzeltmeye çalışır.
YASAYLA GETİRİLEN TANIMLAMALAR
TURİZM BÖLGELERİ: Turizm Bakanlığı’ nın önerisi ve Bakanlar Kurulu’
nun kararı ile saptanan, ilan edilen yerlere denir.
TURİZM ALANLARI: Turizm bölgeleri içinde öncelikle geliştirilmesi
öngörülen mevki ve sınırları Turizm Bakanlığı’ nın önerisi ve Bakanlar
Kurulu’ yla saptanan ve ilan edilen doğal ya da sosyo-kültürel
değerlerin yoğunlaştığı alanlar.
TURİZM MERKEZLERİ: Turizm bölgeleri içinde ya da dışında yeri, mevki
ve sınırları aynı usullerle belirlenen ve ilan edilen turizm yönünden
önemli yer ya da bölümlere denir.
TURİZM YATIRIM BELGESİ: Turizm sektöründe yatırım yapana belirlenen
yatırım dönemi için bakanlıkça verilen belge, işletme döneminde yine
turizm işletmelerine bakanlıkça verilen belgeye de Turizm İşletme
Belgesi denir.
TURİZM TEŞVİK YASASI’ NIN BİZZAT DÜZENLEDİĞİ TEŞVİK VE
YARARLANDIRMALAR
1) Personel eğitim ve tesisleri, otel ve okullar
2) Sağlık ve termal turizm tesisleri
3) Golf turizmi tesisleri
4) Kırsal turizm tesisleri (yayla, mağara, nehir kıyıları)
5) Kamp ve karavan tesisleri
6) Havaalanlarında oluşturulacak turizm amaçlı terminal tesisleri
7) Kış sporlarına yönelik tesisler
8) Karadeniz Bölgesi’ ndeki her çeşit turizm konaklama yatırımları
9) Yat limanları
10) Turizm tesislerinin yenileme ve modernizasyon yatırımları
11) Turizm Bakanlığı’ nca belirlenen turizm alan ve merkezlerinde
oluşturulacak ve bünyesinde yeme, içme, dinlenme, eğlence, spor
olanaklarının tamamını günübirlik olarak sağlayan ve konaklama
yapılmayan tesislerdir.
2634 SAYILI YASANIN VERDİĞİ TEŞVİKLER
1) TURİZM KREDİLERİ: Turizm alan ve merkezlerinde yapılacak
yatırımlara turizm kredisi verilmesi öngörülmektedir. Kalkınma
Bankası’ nca verilecek turizm kredilerinin ilke ve koşulları her yıl
belirlenmektedir.
2) ARSA VE TAŞINMAZ MALLAR TAHSİSİ
3) KAMU YATIRIMLARINDA ÖNCELİK: Turizm alan ve merkezlerinin yol, su,
kanalizasyon, elektrik ve telekomünikasyon gibi alt yapı
ihtiyaçlarının öncelikle tamamlanması zorunluluktur.
4) Elektrik, havagazı ve su ücretlerinin en düşük ücretten ödenmesi
5) İletişim kolaylıkları
6) Yabancı personel çalıştırmada kolaylık, nitelikli yabancı personel
ile uluslararası üne sahip üst düzeyde yabancı işletmelerde program
yaparak çalışmış sanatçı ve toplulukların bakanlığın uygun görüşü ve
İçişleri Bakanlığı’ nın izni ile bir önceki yıl en az 40.000 $ ya da
dengi döviz sağlamış belgeli turizm işletmelerinde çalıştırılması
öngörülmüştür. Ancak bu tür personel toplam personelin %10’ unu
aşamaz. Gerekli hallerde Turizm Bakanlığı uygun görüyorsa bu oran %20’
ye kadar artabilir.
7) Küçüklerin çalıştırılması
8) Alkollü içki satışı
9) KÜÇÜKLERİN GİRMESİ: 18 yaşından küçüklerin bazı yerlere girmesi
yasaktır.
10) Resmi tatil ve diğer tatil günlerinde çalışma izni
11) Yat turizm teşvikleri
12) Orman fonuna katkının taksitlendirilmesi
TURİZM YATIRIMLARINDA İZLENECEK YOL
Özellikle dış turizme yönelik bir turizm yatırımı yapmak ve turizm
sektörüne sağlanan teşviklerden yararlanmak için yapılacak yatırımın
mutlaka Turizm Bakanlığı tarafından belgelendirilmesi gerekir.
Bakanlık tarafında Turizm Yatırım ve İşletmeleri Nitelikleri
Yönetmeliği koşullarına uymak kaydıyla Turizm Yatırım Belgesi ve
Turizm İşletme Belgesi verilebilecek yatırım türleri seçilebilir.
Yatırım türü seçildikten sonra yapılacak şey yatırım yerinin doğru
seçilmesidir. Bu anlamda 4 seçenek vardır:
1) Yatırım maliki bulunulan arsa üzerinde yapmak
2) Arsa satın almak
3) Turizm alan ve merkezleri içindeki kamu arazilerinin tahsisinden
yararlanmak
4) Turizm alan ve merkezleri dışındaki hazine ya da orman arazilerinin
tahsisini istemek
Bütün bunlardan sonra yapılacak şey yatırım aşamasında Turizm Yatırım
Belgesi’ ni almaktır.
Bu aşamadan sonra mimari uygulama projeleri ve durum planları
hazırlanarak duruma göre belediye ya da İl Bayındırlık ve İskan
Müdürlüğü’ ne onaylatılmalıdır.
Onaylanan bu projeler diğer bilgi ve belgeler ile birlikte bir dosyada
toplanarak Turizm Yatırım Belgesi istemiyle Bakanlık İşletmeler Genel
Müdürlüğü’ ne verilmelidir. Tüm bu projeler uygun görülürse Turizm
Yatırım Belgesi verilir. Bundan sonra yapılacak işler inşaatın
başlaması için ruhsatın alınması, teşvik tedbirlerinden yararlanmak
için Hazine Müsteşarlığı’ na başvurarak Teşvik Belgesi almak, Kalkınma
Bankası Yatırım Kredileri’ nden yararlanmak için başvuru ve varsa
yabancı sermayeyi yatırıma ortak etmektir. İnşaat bitince iskan
yönünden fen ve sağlık kurallarınca sakıncalı olmadığını belirtir,
belediye ya da İl Bayındırlık Müdürlüğü onaylı belge ile Turizm
Bakanlığı’ na başvurarak deneme için işletme izni alınır. Deneme
süresi en fazla 6 aydır. Süre sonunda bakanlıkça oluşturulan
sınıflandırma kurulunca yapılacak değerlendirme ile otelin ya da
işletmenin sınıfı belirlenir ve İşletme Belgesi verilir.