|
|
|
Kürtaj Ne Demektir ?
Kadın olsun, erkek olsun kürtaj kelimesini duymayan yok gibidir. Buna
karşın yine pekçok kişi kürtajın sadece bebek aldırmak olduğunu düşünür.
Oysa kürtaj en çok istenmeyen ya da zorunluluk durumunda gebeliğin
sonlandırılması için uygulalan bir işlem olmasına karşın kelime olarak
sadece bu işlem için kullanılan bir terim değildir.
Kürtaj kelime anlamı ile kazımak anlamına gelir. Örneğin diş hekimleri de
diş etlerindeki lezyonarı temizlemek için kürtaj yaparlar. Sozcüğün doğru
şekli kürtaj değil küretajdir. Ancak dilimize kürtaj olarak yerleşmiştir.
Kadın Hastalıkları ve Doğum branşında kürtaj terimi rahim içerisinden
herhangi bir dokuyu birtakım aletler ile kazıyarak alma işlemi için
kullanılır. Bu dokular gebelik ürünü olabileceği gibi biopsi ya da tedavi
amaçlı alınan dokular da olabilir.Kadın hastalıkları ve doğum bölümünce
yapılan küretajlar iki aşamalıdır. Birinci aşama rahim ağzının
genişletilmesi (dilatasyon), ikinci aşama ise küretajdır (curettage). Bu
nedenle işlem için kullanılması gereken en doğru terim ingilizce
Dilatation and Curettage kelimelerinin başharflerinden oluşan D&C'dir.Tüm
dünyada olduğu gibi ülkemizde de kürtaj kadın doğum hekimlerinin en çok
uyguladığı cerrahi işlemlerin başında gelmektedir. Ancak unutulmamalıdır
ki kürtaj bir doğum kontrol yöntemi değildir.
Türleri
Kürtaj (kadın hastalıkları ve doğum'da kullanıldığı şekliyle) rahim
içinden doku almak anlamına geldiğine göre sadece gebelik sonlandırmak
için yapılmaz.
Özellikle kanama bozukluklarında ve monopoz sonrası kanamalarda teşhis
amaçlı küretaj yapılabilir. Yine infertilite (kısırlık) araştırmalarında
yumurtlama olup olmadığını anlamak vb. amaçlı kürtaj uygulanabilir.
Gebelik Boşaltımı
Üreme çağındaki kadınlarda en sık uygulanan kürtaj şeklidir. İstenmeyen
gebeliklerin sonlandırılması amacı ile yapılır.
Probe Küretaj
Kanama bozukluklarında ve özellikle menopoz sonrası kanamalarda teşhis
amaçlı yapılan işlemdir. Özel aletler (küret) ile rahim içi, bazal
tabakaya kadar kürete edilir (kazınır). Şiddetli ve uzun süreli
kanamalarda hem altta yatan sebebi tespit edebilmek, hem de kanamayı
durdurmak için uygulanır. Bu açıdan bakıldığında aynı zamanda bir tedavi
şeklidir. Bu işlem sayesinde endometrial hiperplazi, rahim kanseri,
rahimde yaşa bağlı zayıflama (atrofi) teşhisi konabilir.
Fraksiyone küretaj
Uygulanış amacı probe küretaj ile hemen hemen aynıdır. Ancak burada
rahimin içini döşeyen endometrium tabakasından ve rahim ağzının içini
döşeyen endoservikal kanaldan ayrı ayrı örnekler alınır ve pataolojik
tahlile gönderilir. Özellikle rahim kanseri ve rahim ağzı kanserinin
ayrımında önemli bir teşhis aracıdır.
Endometrial Dating
İnfertilite teşhisinde yumurtlamanın olup olmadığını anlayabilmek için
adet siklusunun 21. gününde endometriumdan örnek alınır. Yumurtlamadan
sonra salgılanan progestron hormonunun etkisi ile endometrium sekresyon
(salgılama) fazına girer. Endometrial dating'de amaç endometrium durumunun
adet siklusu ile uyumlu olup olmadığı anlamaktır. Bu amaçla rahim içinden
özel bir küret ile tek bir örnek alınır.
Revizyone küretaj
Kendiliğinden olan bir düşükten sonra içeride kalan parçaları temizlemek
için yapılan küretaja verilen isimdir. Düşüğün tam olduğu yani içeride
parça kalmadığı düşünülse bile revizyone küretaj yapılması prensiptir.
Ayrıca doğumdan sonra içeride plasenta parçaları kaldığından
şüpheleniliyorsa, Boom küret adı verilen özel küretler ile kalan parçalar
alınır. Bu işlemde revizyone küretaj olarak değerlendirilir.
Nasıl yapılır
Hayatında ilk defa kürtaj olacak kadınlar işlemin nasıl yapıldığını
bilemedikleri için büyük korku yaşarlar. Bazı kadınlar daha önceden bu tür
bir operasyon geçirmiş arkadaşlarından duydukları sayesinde konu hakkında
bilgi sahibi olabilirler. Bu bölümde kürtaj işleminin nasıl yapıldığı
ayrıntıları ile anlatılmaktadır.
Kürtaj genel anestezi ya da lokal anestezi ile yapılabilir. Lokal anestezi
uygulandığında rahim ağzının her iki yanına ilaç enjekte edilir. Bu
anestezi sadece rahim ağzı özel bujiler ile dilate edilirken duyulan
ağrıyı digerdiğinden, lokal anestezi ile yapılan işlemlerde acı
duyulabilir.
Bizim tercihimiz kürtajın genel anestezi ile yapılması yönündedir. Bu
sayede hem hasta ağrı ve acı duymaz, hem de işlemden kaynaklanan
komplikasyon riski en aza indirilmiş olur.
Kürtaja karar vermeden önce sadece pozitif olan gebelik testine itbar
edilmemeli, mutlaka ultrason ile gebeliğin varlığı ve rahim içinde
yerleştiği teyid edilmelidir.
Kürtaj ilk olarak muayene ile başlar. Bu aşamada kişi idrarını yaparak
mesanesini boşalttıktan sonra iç çamaşırını çıkartıp muayene masasına
geçer. İdeal olan kişinin bu aşamadan önce özel önlükler giymesi ve kendi
kıyafetleri ile işlem odasına girmemesidir. Jinekolojik muayene masası
özel bir masadır ve kişinin işlem için en uygun pozisyon olan lithotomi
pozisyonunda, yani bacaklarını özel bölümlere yerleştirerek yatmasına
olanak verir. Eğer genel anestezi uygulanacak ise hastaya bu aşamada ince
bir katater yardımı ile damar yolu açılır ve anestezi uzmanı bir hekim
tarafından ilaç verilir. Hasta birkaç saniye içinde uyur. Önemli olan
anestezinin kadın doğum hekimi ya da bir başkası tarafından değil bu
konuda tecrübeli bir anestezi uzmanı tarafından verilmesidir.
Hasta uyuduktan sonra pozisyon verilir ve ilk önce rahimin durumunu ve
büyüklüğünü değerlendirmek için jinekolojik muayene yapılır. Rahimin
özellikleri anlaşıldıktan sonra vajinal spekulum yerleştirilir. Spekulum
ile rahim ağzı görünür hale gelir. Vajina ve serviks antiseptik
solüsyonlar ile yıkanarak olası bir enfeksiyona karşı önlem alınır. Lokal
anestezi uygulanacak ise bu aşamada yapılır ve serviksin her iki yanına
ilaç enjekte edilir. Daha sonra serviks yani rahim ağzı tenekulum ya da
tekdişilli adı verilen bir alet ile tutulur. Bu işlem ağrı verebilir.
Tenekulum çekilerek rahimin düz bir hale gelmesi sağlanır.
Buji adı verilen aletler yardımı ile rahim ağzı genişletilmeye başlanır (dilatasyon).
Bunun için mümkün olan en ince buji kullanılır. Bujiler çaplarının
milimetre cinsinden büyüklüğüne göre numaralandırılır. Genelde 6 ya da 7
numara bujiye kadar dilate edilir. İşlem daha önce doğum yapmış olanlarda
kolay olmakla birlikte, şahsi tecrübelerimize göre gebe kadınlarda rahim
ağzı zaten 6-7 milimetre dilate olmuş olduğundan çoğu kadında dilatasyona
gerek kalmaz.
Dilatasyon işlemi tamamlandıktan sonra plastik kanüller rahim ağzından
geçirilerek, rahim boşluğuna ulaşılır. Bu kanüller meşrubat içmek için
kullanılan pipetlere benzerler. Kanül yerleştirildikten sonra, ucu bu amaç
için üretilmiş 60 santilitrelik, vakum yaratan özel enjektöre bağlanır.
Enjektörün düğmesi açılarak negatif basınç oluşması sağlanır ve enjektör
ileri geri hareket ettirilerek rahim içi temizlenir. Bu işlem lokal
anestezi altında hastaya oldukça rahatsızlık ve acı vermektedir. Rahim içi
tamamen temizlenene kadar işleme devam edilir. Eğer içeride parça
kalmasından şüphe edilir ise kesin küretler ile kavite iyice temizlenir.
Eskiden kullanılan bu küretler günümüzde artık pek tercih edilmemektedir.
Hem rahim delinmesi hem de işlem sonrasında rahim iç zarlarının
yapışmasına bağlı ileride gelişebilecek kısırlık ihtimali keskin küretler
ile çok artmaktadır. 10 haftalıktan küçük gebeliklerin sonlandırılmasında
keskin küretlere gerek yoktur. Eğer tıbbi bir neden ile ve hekimler kurulu
kararı ile 10 haftadan büyük bir gebeliğin sonlandırılmasına karar
verilmiş ise bu işlem daha büyük kanülleri vakum cihazlarına bağlayarak
yapılır ve ardından keskin küretler ile parça kalıp kalmadığı kontrol
edilir.
Biopsi amaçlı yapılan kürtajlarda da en ince kanüller kullanılabilir.
Ancak burada ince kesin küretlerin tercih edilmesi patolojik tanı
açısından daha yararlı olabilir.
Kavitede parça kalmadığından emin olunduktan sonra kanüller ya da küretler
çıkartılır. Tenekulum yerinden alınır ve eğer çıktığı yerde kanama varsa
baskı uygulanarak durdurulur. Vajina tekrar antiseptik solüsyonlar ile
yıkanır. Ardından spekulum çıkartılır.
İşlem lokal anestezi ile yapılmış ise hasta 5-10 dakika dinlendikten sonra
kalkabilir ve gidebilir. Genel anestezi uygulanmış ise hasta uyandırılır.
Uyanma süresi genelde kullanılan ilaca bağlı olarak 5-10 dakika kadar
sürer. Hasta 60-120 dakika kadar dinlendikten sonra evine gidebilir.
Eve giderken hiçbir kimse kişinin kürtaj olduğunu anlayamaz. Dışarıdan
fark edilebilecek herhangi bir belirti yoktur. Evine gönderilen hastaya
antibiyotik, ağrı kesici ve kanama azaltıcı ilaçlar verilebilir. Hasta
genelde 1 hafta sonra ultrason kontrolüne çağırılır.
Kürtaj sonrası 2-3 gün kadar kanama olabilir. Ancak hiç kanama olmaması da
anormal bir durum değildir ve inceleme gerekmez. Kanama olmamasına rağmen
şiddetli ağrılar var ise inceleme gerekir.
Kürtaj basit bir işlem olmakla birlikte, bana göre muayenehane ya da
poliklinik şartlarında değil hastane şartlarında yapılmalıdır.
Riskleri
Tüm cerrahi işlemlerde olduğu gibi ister genel anestezi ile ister lokal
anestezi ile yapılsın küretajın da birtakım riskleri vardır. Bunlar
anesteziye bağlı riskler ve işleme bağlı riskler olarak 2 ye ayrılır.
Anesteziye Bağlı Riskler
Lokal anestezi ile yapılan işlemlerde en önemli risk işleme başlarken
rahim ağzı özel bir alet yardımı ile tutulduğunda duyulan ağrı nedeni ile
ani tansiyon düşmesi ve bayılmadır. Vazovagal senkop adı verilen bu durum
oldukça sık görülür. Yine duyulan çekilme hissi nedeni ile bulantı ve
kusma görülebilir.
Genel anestezinin riskleri ise hastanın yaşı, genel sağlık durumu, var
olan sistemik hastalıkları, allerjik öyküsü gibi faktörlere bağlıdır. Bu
faktörlerden doğan riskleri en aza indirmek için genel anestezi mutlaka ve
mutlaka bir Anesteziyoloji ve Reanimasyon uzmanı tarafından verilmelidir.
Bu uzman hastanın durumuna göre en uygun ilaç ya da ilaçları seçecek bilgi
ve tecrübeye sahiptir. Genel anestezi ile yapılacak olan işlemlerin
muayenehane ya da poliklinik değil hastane şartlarında yapılması daha
uygun olur.
İşleme bağlı riskler
Rahimin delinmesi (Rüptür)
Gebe bir rahim, gebe olmayan bir rahim'e göre çok daha yumuşakdır. Bu
nedenle işlem esnasında yapılan dikkatsiz ve sert bir hareket rahimin
delinmesine neden olabilir. Rahim delindiği fark edildiğinde hemen işleme
son verilir ve hasta müşahade altına alınır. Eğer delinen bölgeden karın
boşluğu içine kanama oluyor ise hastada spesifik belirtiler ortaya çıkar.
Bu durumda acilbir ameliyat gereklidir. Hastanın karın boşluğu açılarak
delinen yer onarılır. Çoğu rüptür vakasında delinme uterusun fundus
bölgesinden olduğu için kanama olmaz ve delinen bölge bir süre sonra
kendiliğinden kapanır. Eğer işlem esnasında rüptür olduğu fark edilmez ise
barsaklar, mesane, rektum gibi organlar hasar görebilir ve bu durumda
hastada hayati tehlike yaratacak boyutlara varabilecek riskler doğar. Bu
durumda acil bir ameliyat ile zedelenen dokuların onarılması hayat
kurtarıcıdır.
Rahim delinmesi işlem dikkatli yapıldığı taktirde son derece nadir görülen
bir komplikasyondur. Risk gebelik yaşı büyüdükçe artar.
Rest plasenta
Küretajın en sık görülen komplikasyonu halk arasında parça kalması olarak
anılan "rest" durumudur. Belirli bir sure sonra ortaya çıkan fazla
miktarda olan ve kesilmeyen kanama ile kendini belli eder. Tedavide
yeniden küretaj gerekir. Ciddi bir tehlike yaratmaz. 5 haftadan küçük ve
10 haftadan büyük gebeliklerde daha fazla görülür.
Enfeksiyon
Diğer bir komplikasyon ise enfeksiyondur. Genelde işlemden 5-6 gün sonra
ortaya çıkar. Gelişen enfeksyon tüplere kadar yayılırsa tüplerde
yapışıklık ve tıkanıklığa sonuçta da kısırlığa neden olabilir. İşlem
esnasında hijyen ve sterilite kurallarına uyulursa risk azalır. Bazen
kişinin kendisinden kaynaklanan faktörler neticesinde enfeksiyon ortaya
çıkabilir. İdeal olan her kürtaj işleminden sonra koruyucu amaçlı
antibiyotik tedavisi uygulamaktır.
Gebeliğin devamı
Çok küçük gebeliklerde bazen gebelik ürünü boşaltılamayabilir ve olay
devam edebilir. 5 haftalıktan küçük gebeliklerde daha sık görülür.Fark
edildiğinde 1 hafta sonra işlemin tekrarı gerekebilir. Bu nedenle kürtajın
en erken 5-6. haftalarda yapılması uygun olur.
Rahim içinde kan birikmesi (Hematometra)
Son derece nadir görülen bir durumdur. İşlem sonrası rahim ağzı sımsıkı
kapanır ve kan rahim içinde birikir. Oldukça ağrılı bir durumdur. Rahim
ağzının ince bir buji ile açılması sorunu çözer.
İşlemin yapılamaması
Bazen daha önceden geçirilmiş operasyonlar ya da rahimdeki şekil
bozukluklarına bağlı olarak rahim içerisine katater sokulmaz ve kürtaj
yapılamaz. Böyle bir durumda hasta anesteziden uyandırılır, ağzıdan ve
vajinalyoldan uygulanan bazı ilaçlar ile rahim ağzının açılması sağlanır
ve daha sonra kürtaj gerçekleştirilir.
Yapışıklık
Bir başka risk ise küretaja bağlı gelişen ve Asherman sendromu adı verilen
durumdur. Burada rahimin iç duvarlarında yapışıklıklar ve dolayısı ile
adet kanamasında azalma ve hatta kısırlık görülebilir. Nedeni metal
küretler ile rahimin gereğinden fazla kazınmasıdır. Tanısı rahim filmi
çekilerek konur.Tedavisi cerrahidir.
Aşırı Kanama
Özellikle büyük gebeliklerde işlem esnasında aşırı miktarda kanama
olabilir. Kanama durdurulamaz ise hasta şok tablosuna girebilir. Oldukça
nadir görülen bir durumdur.
Adet gecikmesi
Kürtaj sonrasi ilk adet genelde 4 hafta sonra görülür. Kürtajın yapıldığı
gün adet kanamasının ilk günü olarak kabul edilir ve normalde kaç günde
bir adet görülüyor ise o kadar süre sonra ilk adetin olması beklenir.
Nadiren bu süre 60 güne kadar uzayabilir. Eğer beklenen günde adet
görülmez ise mutlaka jinekolojik değerlendirme gerekir. Eğer adet
gecikmesine gebeliğin devamı, Asherman Sendromu gibi bir komplikasyon
neden olmamış ise ya da gebelik devam etmiyor ise ilaçlar ile adet
kanamasının olması sağlanır.
Kürtajın tüm riskleri gebelik haftası büyüdükçe artar. Bu nedenle kürtaja
karar verildiğinde yasal sınır olan 10. haftanın geçirilmemesi gerekir. 10
haftadan büyük gebelikler illegal olduğu için genelde hastane şartlarında
değil izbe muayenehanelerde uygulanmaktadır. Bu durumda zaten artmış olan
risklerin daha da katlanmasına olanak sağlar. Medyada büyük gebelik
sonlandırılırken hayatını kaybeden pekçok genç kadının haberleri maalesef
sıkça yer almaktadır. Adet gecikmeniz olmasa bile gebelik şüpheniz varsa
mutlaka bir jinekoloğa müracaat ediniz.
İşlemden önce:
İşlemin yapılacağı merkeze mümkünse yanınızda işlemden sonra size eşlik
edebilecek bir arkadaşınızla geliniz.
İşlemden 6 saat öncesinden ağızdan birşey almayınız. Buna su da dahildir.
İşlem odasına alınmadan önce mutlaka tuvalate giderek mesanenizi
boşaltınız.
İşlemden sonra
İşlemden sonra ayılma odasına alınarak burada 30-60 dakika kadar
dinleneceksiniz.
İşlem sonrası normal bir şekilde evinize ya da işinize gidebilirsiniz.
Doktorunuz başka bir şekilde önermediyse herşeyi yiyip içebilirsiniz. Bu
konuda herhangi bir kısıtlama yoktur. Uzun süredir aç olduğunuz için
şekerli birşeyler yemenizde yarar vardır.
Genel anestezi sonrası 6-8 saat araba kullanmak gibi dikkat isteyen
aktivitelerde bulunmamanız uygun olacaktır.
İlk 1-2 gün adet sancısı benzeri ağrılarınızın olması normaldir. Bu
durumda doktorunuzun size önereceği ağrı kesicileri alabilirsiniz.
Doktorunuz operasyon sırasında size koruyucu antibiyotik yapmamış ise daha
sonra kullanımınız için reçete verebilir.Bu antibiyotiği doktorunuzun
tarif ettiği şekilde kullanınız.
İşlem sonrası 3-4 gün kadar kanamanız olabilir. Kanama ile birlikte ufak
pıhtı ya da parçalar da düşebilir. Bu tamamen normal ve beklenilen bir
durumdur.Buna karşılık kanamanın olmaması da anormal bir durum olduğu
anlamına gelmez. Bu nedenle kanamanız olmasa da endişelenmeyiniz.
İşlem yapılan günü son adet kanamanızın ilk günü gibi kabul edebilirsiniz
buna göre yaklaşık 1 ay sonra ilk adet kanamanız olacaktır. Eğer 40 gün
içinde adet görmezseniz mutlaka doktorunuzu arayınız.
Kanamanız devam ettiği sürece havuza, denize, jakuziye girmek
sakıncalıdır. İşlemden hemen sonra duş şeklinde ayakta banyo
yapabilirsiniz.
Kanamanız devam ettiği sürece cinsel ilişki sakıncalıdır. Kanamanız
bittikten sonra ilişkiye girebilirsiniz.
Kanamanız adet kanamasından fazla miktarda olursa ya da ateşiniz 38
derecenin üzerine çıkarsa mutlaka doktorunuza haber veriniz.
Aksi belirtilmediği taktirde işlemden 1 hafta sonra kontrol randevunuza
gidiniz
Kürtajın Yasal yönü
Ülkemizde gebelik sonlandırılması amacı ile yapılan küretajlar yasa ile
tanımlanmış ve sınırlandırılmıştır. Buna göre 18 yaşından büyük ve evli
olan kadınlar hem kendi hem de eşlerinin rızası ile küretaj olabilirler.
Evli olmayan kadınlarda eş rızası aranmaz. 18 yaşından küçük kişiler ise
ancak veli veya vasilerinin onayı ile kürtaj olabilirler. Kürtaj bir
mahkeme sonucu verilmiş bir karar ise işlemden önce mahkeme kararının
tebliği gerekir.
Kürtajın çok ciddi bir cerrahi müdahale olduğunu vurgulayan Opr. Dr.
Mutlu, “Kürtaj ne yazık ki artık bir doğum kontrol yöntemi olarak
görülüyor. Ülkemizde de bu anlayış bir aile planlaması yöntemi haline
geldi. Oysa bu çok yanlış bir tutum. Bu cerrahi müdahalenin bir kez bile
yapılması hayati risk taşıdığı gibi kürtaj sonrası gebelikler de önemli
ölçüde tehlikeye atılmaktadır” diye konuştu.
Kürtajın Türkiye’de sıklıkla uygulanan bir müdahale olmasından dolayı halk
arasında “sağlıklı bir yöntem” olduğu inancı oluştuğuna işaret eden Opr.
Dr. Mutlu, şunları söyledi:
“İstenmeyen gebelik durumlarında insanların aklına ilk gelen yöntem kürtaj
oluyor. Aslında bu başvurulacak en son yöntemdir. Eşler gebelik istemediği
durumlarda hap ve aşı gibi uygulamalarla gebelikten korunabiliyor. Her iki
uygulamada da seçenekler oldukça geniş. Her günhap kullanmak istemeyen
kadının, ayda bir kez aşı olarak gebelikten korunması mümkün. Bu
uygulamaların hiçbirinde de herhangi bir sağlık riski yok”
“DÜŞÜK YAPMA RİSKİ YÜZDE 200 ARTIYOR”
Kürtajda riskin rahimden alınacak bebeğin büyüklüğüne ve gebeliğin
süresine bağlı olduğunu anlatan Opr. Dr. Mutlu şöyle devam etti:
“2-4 haftalık gebelikler risk grubunun en alt seviyesini oluşturuyor.
Ancak 8-10 ve daha üstü olan ve yasal süreci aşan kürtajlarda ise
kesinlikle hayati risk söz konusu. Bu gibi müdahalelerde annenin bir daha
çocuk doğuramaması gibi durumlara az da olsa rastlanabiliyor. Kürtaj
sırasında rahim delinmesi, bağırsak delinmesi ve rahim yolunda meydana
gelen zedelenmeler ise kürtaj sonrasındaki gebeliklerde sorunlara neden
olabiliyor. Eğer anne adayının düşük yapma riski bulunuyorsa bu risk oranı
onun daha önceden kürtaj yaptırmasına bağlı olarak artış gösteriyor.
Kürtaj sonrasında düşük yapma riski yüzde 200 oranında artabiliyor.”
Opr. Dr. Mutlu, kürtajda rahim yolunun genişliğine bağlı olarak müdahalede
zaman zaman güçlükler yaşanabildiğini de kaydetti.
|
