|
|
|
Saman Nezlesi Hastalığı ?
19. Yüzyılda hastalık ilk olarak tanımlandığında yanlış bir isimlendirme
ile “saman nezlesi” denmiştir. Daha sonra hastalığın polenlerle ilgili
olduğu belirlenmiş ancak “saman nezlesi” terimi kullanılmaya devam
edilmiştir. Polenler dışında besin maddeleri (çilek, fındık, yumurta,
balık gibi), ev tozu, hayvan tüyleri veya mesleki ortamda karşılaşılan
maddeler de allerji yapabilir. Alerjik rinit ya da saman nezlesi burun içi
örtüsünün hapşırma ve akıntıyla birlikte şişmesi durumudur.
“Saman nezlesi” hangi durumlarda ortaya çıkar?
Hastalık herhangi bir yaşta başlayabilir ancak genellikle genç yaşta (1-20
yaş) başlar. Çoğunlukla ailede aynı hastalık mevcuttur. Anne ya da babada
alerji varsa %29, her ikisinde de alerji varsa %47, oranında çocukta
alerji görülecektir. Diğer alerjik hastalıkların (egzema, astım ve alerjik
konjuktivit-göz nezlesi-) görülmesi olasılığı fazladır. Allerjik rinit
ağır bir hastalık olmamasına rağmen kişiyi son derece rahatsız edebilir;
uykuyu, yemek yeme ve yaşam şeklini olumsuz etkiler; okul ve işgücü
kaybına yol açar. Kent yaşamı allerjik hastalıkların görülme oranını
arttırmıştır. Bunda çevre kirliliğinin rol oynadığı düşünülmektedir.
Alerjik riniti olan kişilerde sinüs enfeksiyonları, kulakta sıvı birikimi
ile ortaya çıkan işitme azalmaları ve burun polipleri görülebilir. Ayrıca
alerjisi olmayan kişilere oranla astım gelişme riski 4 kez daha fazladır.
Alerjiye yol açan diğer bir madde ise “mold” denen küflerdir. Moldlar
ekmeği küflendirir, meyvaların bozulmasına yol açar. Aynı zamanda kuru
yapraklarda, çayırlarda, samanda, tohumlarda, diğer bitkilerde ve toprakta
bulunur. Soğuğa dirençli olduklarından alerji sezonu uzundur ve karın
toprağı kapattığı dönemler dışında spor’ları havada bulunur. Moldlar ev
içindeki bitkiler ve topraklarda yaşar. Bodrum katları ve çamaşır odaları
gibi nemli yerlerin yanı sıra, peynirde ve mayalanmış içkilerde de
bulunur. Moldlardan korunmak için ev bitkilerinin sayısı azaltılmalıdır.
Belirtileri nelerdir?
Alerjik riniti olan hastalarda burun tıkanıklığı, hapşırma nöbetleri, sulu
burun akıntısı, burun ve gözlerde kaşıntı (aynı zamanda konjuktivit),
damakta ve gırtlakta kaşıntı, öksürük ve baş ağrısı görülebilir. Alerjiye
yol açan polenlerin kaynağı çeşitli otlar ve ağaçlardır. Polenler havadan
burun, göz ve boğazımıza yapışarak birikirler. İlkbaharda polenlerin
kaynağı genellikle ağaçlar, yaz ve sonbaharda ise genellikle çayır
otlarıdır.
Bir bitkiye veya hayvana ait alerjen madde vücuda girerse bu istilayı
önlemek için bağışıklık sistemi bir reaksiyon gösterir. Normal şartlar
altında bu, yararlı ve doğal bir korumadır. Ancak bazı kişilerde bu
reaksiyon aşırı boyutlarda olmaktadır. Bu kişiler allerjik olarak
tanımlanmaktadır. Alerjen maddeler vücudu antikor yapmak üzere uyarırlar.
Bunlar daha sonra allerjen maddelerle birleşip bazı kimyasal maddeler
salgılatırlar. Bu maddeler arasında en iyi bilineni histamindir. Bu
kimyasal maddeler burun içi örtüsünün şişmesine, kaşıntıya ve aşırı
miktarda salgı oluşmasına neden olur.
Teşhis ve tedavi
Alerji düşünülen durumlarda tanıyı kesinleştirmek için bazı testlerin
yapılması zorunludur. Bu testler 4 gruba ayrılır: serolojik (kan) tetkik,
prick-test (derideki spesifik antikorların gösterilmesi), burun
sekresyonunun kimyasal analizi ve burun içine allerjen maddelerle yapılan
uyarı testi.Allerji tanısı doğrulandıktan sonra uygun tedavi
başlatılmalıdır. Tedavi 4 ayrı başlık altında toplanabilir:
1-Alerjen uyaranlarla temasın kesilmesi,
2-İlaç tedavisi,
3-Hiposensibilizasyon (aşı tedavisi)
4-Cerrahi
İlaç tedavisi
Alerji tedavisinde birçok ilaçtan yararlanılmaktadır. Bunlar arasında
antihistaminikler, dekonjestanlar, kromolin ve kortizonlu ilaçlar vardır.
Bu ilaçlar tek tek veya kombine olarak kullanılabilir. İlaç tedavisinin
özelliği çok çabuk etki göstermesidir. Burun içerisine uygulanarak
kullanılan kortizonlu spreylerin yan etkileri son derece azdır. Ancak bu
ilaçların etki gösterecek en düşük dozda ve düzenli olarak kullanılması
yararlı olmaktadır.
Hiposensibilizasyon (aşı) tedavisi
Çevre kontrolü ve ilaç tedavisine rağmen şikayetlerin 2 yıldan fazla devam
etmesi durumunda önerilir. Bu tedavinin özelliği hastaların da temel
isteği olan gerçek anlamda iyileşmeyi sunabilmesidir. Bu yöntemle
bağışıklık sisteminin tepki mekanizması değiştirilmeye çalışılmaktadır.
Etkisi yavaş görülür ve sadece aşıda kullanılan maddelere karşı iyileşme
elde edilir. Uygulama, alerjen maddelerin belirli miktarda vücuda
verilmesi ile yapılır. İşlem uzman gözetiminde yapılır. Tedavi 3-5 yıl
süreyle uygulanır. İlk 3 yıl içinde yeterli iyileşme görülmezse tedavi
sona erdirilir.
Cerrahi tedavi
Daha çok aşırı büyümüş burun etlerinin veya poliplerin tedavisine yönelik
olarak yapılır. Bu yöntemler tek tek veya kombine olarak kullanılabilir.
En etkili tedavi yöntemi uygulansa bile eğer alerjen maddelerle yoğun
olarak karşılaşılıyorsa başarı şansı az olacaktır.
SAMAN NEZLESİ NEDİR?
Saman nezlesi tanımı yanlış isimlendirilmektedir. Çünkü saman bu olaya
neden olmaz. Hastalık; akan / kaşınan burun ve göz, hapşırma, boğaz
kaşıntısı ve burun, boğazda çok miktarda akıntıdan oluşmaktadır. Havayla
solunan parçaçıklara karşı gelişen allerji buna neden olmaktadır.
Yaz gribi ise bilinen grip (Virüs enfeksiyonları) den farklıdır, gribin
aksine saman nezlesi gibi havadaki parçaçıklara karşı gelişen bir
alerjidir. Saman nezlesi ve yaz gribi tıp dilinde allerjik rinit olarak
bilinen durum için kullanılan yaygın isimlerdir. (Rinit, burun
iltihabıdır.)
Her yıl çok sayıda insan allerjik rinite yakalanmaktadır. Bazıları çok
hafif atlatırken bazıları için çok ağır geçmekte, işlerini engellemekte ve
yaşam kalitesini bozmaktadır.
ALLERJİNİN NEDENİ NEDİR?
Bir bitki veya hayvana ait bir parçaçık vücüda girerse (gözü kaplayan
zardan, burun veya boğazdan) bu istilayı önlemek amacıyla bağışıklık
sistemine ait bir yanıt gelişir. Normal şartlar altında bu yararlı, doğal
bir korunmadır. Bununla birlikte bazı kişiler bir takım maddelere karşı
aşırı reaksiyon göstermektedir. Bu maddelere allerjen, kişilere ise
allerjik denilmektedir. Bu olay ailevi olarak görülme eğilimi
göstermektedir.
Allerjenler vücudu antikor yapmak üzere uyarırlar. Bunlar daha sonra
allerjenlerle birleşerek, vücudda bu şekilde istenmeyen etkilere yol açan
bazı kimyasal maddelerin salgılamasına neden olurlar. Histamin bunlar
içinde en iyi bilinen kimyasal maddedir. Bu madde burun zarlarının
şişmesine, kaşıntıya, tahrişe ve aşırı miktarda sümük oluşmasına neden
olur.
HANGİ ALLERJENLER RİNİT YAPAR?
Havada taşınabilecek kadar küçük ve hafif olan hayvan ve bitki proteinleri
gözümüz burnumuz ve boğazımızdaki zarlar üzerinde birikirler. Polenler,
mantar sporları, hayvan tüyleri ve ev tozu bu parçaçıkların en sık
rastlananlarındandır.
HANGİ POLENLER SORUN OLUR?
İlkbaharın erken dönemlerinde saman nezlesine polenler yada çevrede
sıklıkla rastlanan ağaçlar neden olmaktadır. İlkbaharın geç dönemlerinde
ise polenler çayırlardan kaynaklanmaktadır. Renkli süs bitkileri nadir
olarak allerjiye neden olmaktadır. Çünkü onların polenleri havayla
taşınamayacak kadar ağırdır. Bu bitkilerin polenleri bir yerden bir yere
böcekler tarafından taşınmaktadır. (arılar, kelebekler)
Bazı bitkiler ise Ağustosun sonunda polen vermeye başlarlar. Bu eylül ayı
boyunca devam eder. Kimi zaman ekim ayına kadar veya ilk soğuklara kadar
polen verdiği olur.
MANTAR NEDİR?
Mantarlar ekmeği küflendiren, meyvaların bozulmasına neden olan küflerdir.
Aynı zamanda kuru yapraklarda, çayırlarda, samanda, tohumlarda diğer bitki
ve toprakta da bulunurlar. Soğuğa dirençli oldukları için allerji sorunu
uzundur ve karın toprağı kapattığı dönemler dışında tüm bir yıl sporları
havada bulunur.
Ev içinde mantarlar ev bitkilerinde ve onların saksı toprağında yaşar.
Bodrum katları ve çamaşır odaları gibi nemli yerlerin yanı sıra peynirde
ve mayalanmış içkilerde de bulunurlar.
TÜM YIL BOYUNCA SAMAN NEZLESİ NASIL DEĞİŞİR?
Allerjenler hayvan artıkları (kediler, köpekler, atlar, yün) kozmetik
malzemeler, mantarlar, yiyecekler ve ev tozlarıda dahil olmak üzere bütün
yıl boyunca bulunurlar. Ev tozu, mobilyalardan dökülen selülozdan,
mantardan, ev hayvanlarında dökülen artıklardan ve böcek parçalarından
oluşan karmaşık bir yapıdır. Allerji kışın sıcak hava sistemlerinin
açılmasıyla ev tozunun etkisi altında artmaktadır.
ALLERJİ ZARARLI OLABİLİR Mİ?
Allerjik kişilerin soğuk algınlığına, sinüs enfeksiyonu ve kulak
enfeksiyonlarına olan hassasiyetleri artmıştır. Bu hastalık onları
allerjisi olmayan insanlardan daha fazla rahatsız edebilir. Hatta bazen
daha ağır olarak bu kişilerde astım gelişebilir.
SİZ NE YAPABİLİRSİNİZ?
İdeal olarak allerjinizin oluştuğu yerden uzakta yaşamayı seçebilirsiniz.
Örneğin sadece deniz havası teneffüs edebileceğiniz bir yerde veya hiçbir
şeyin yaşamayacağı kadar kuru bir iklimde yaşamanıza devam edebilirsiniz.
Ne yazık ki bu ideal uygulama nadiren yapılabilir. Ancak aşağıda sıralanan
kendi kendinize yardım önerileri denemeye değerdir.
1. Çimleri keserken veya ev temizliği yaparken polen maskesi takın.
(birçok eczaneden temin edilebilir)
2. Isıtma ve havalandırma sistemlerindeki filtreleri aylık olarak
değiştirin yada bir hava temizleme aygıtı kullanmaya başlayın.
3. Polenlerin çok yoğun olduğu dönemlerde kapıları ve pencereleri kapalı
tutun.
4. Evde bulunan bitki ve hayvanlardan uzak durun.
5. Kuş tüyü yastıkları, yün battaniye ve yün örtüleri pamuk veya sentetik
maddeden yapılmış olanlarla değiştirin.
6. Gerekli olduğunda yeterince antihistaminik ve dekonjestan kullanın.
7. Yatağınızın baş tarafı yukarı kaldırılmış bir şekilde uyuyun. Bunun
için yatağınızın baş tarafındaki ayakların altına birer tuğla
koyabilirsiniz.
8. Genel sağlık kurallarına uyun.
Hergün egzerzis yapın.
Sigarayı bırakın ve diğer hava kirliliğine neden olan şeylerden uzak
durun.
Dengeli beslenin karbonhitratları aza indirin.
Dietinizi vitaminler ve özelliklede C vitaminiyle destekleyin.
10. Doktorunuzun tavsiyelerine uyun
Kış aylarında iyi bir nemlendirici kullanın. Çünkü kuru ev içi havası
birçok allerjik kişinin kötüleşmesine neden olmaktadır. Ancak
nemlendiricide mantar üreme şansına da dikkat edin.
DOKTORUNUZ SİZİN İÇİN NE YAPABİLİR?
Kulak Burun Boğaz uzmanınız tam bir kulak, burun, boğaz, baş ve boyun
muayenesi yapacaktır. Dikkatli bir değerlendirme sonucunda doktorunuz
şikayetlerinize herhangi bir enfeksiyonun yada yapısal bir bozukluğun yol
açıp açmadığına ve bunlara yönelik uygun tedaviye karar verecektir.
Allerji tedavisinde bir çok ilaçtan yararlanılmaktadır ve dokturunuz
bunlar arasından size en uygun olanını seçecektir. Bunlar arasında
antihistaminikler, dekonjestanlar, kromolin ve kortizonlu ilaçlar vardır.
Şüphelenilen bir allerjinin medikal tedavisi aynı zamanda çevre kontrolü
danışmalığınıda kapsamaktadır. Sonuç olarak detaylı bir hikaye ve iyi bir
muayeneden sonra doktorunuz hangi maddeye karşı allerjiniz olduğunu tespit
etmek için testler önerebilir.
Solunum havasındaki allerjenlerin tek tedavisi spesifik olarak o allerjene
karşı antikor oluşturacak enjeksiyonlar yapmaktır. Bundan önce
hassasiyetinizin gerçek nedeni bulunmalıdır. Allerji araştırmaları ya kan
tahlili yada deri testi şeklindedir. Modern testler sadece hangi maddeye
karşı allerjiniz olduğu değil bu allerjinin düzeyi de ortaya çıkmaktadır.
Bu, eğer enjeksiyon gerekiyorsa başlanabilecek en yüksek dozla başlayarak
tedaviye cevabı en kısa zamanda almamızı sağlar.
|
